تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٠

[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 190 تا 200 ]

بعد از اين دليل بر اينمطلب ميآورد كه إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ بدرستى كه در ايجاد آسمانها و آنچه در آنست وَ الْأَرْضِ و در ايجاد زمين و آنچه برواست وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ و در آمد و شد و شب و روز و زيادتى و نقصان انها لَآياتٍ هر آينه نشانه‌ها و دلايل است بر قدرت كامله و سلطنت باهرهء او تعالى شأنه لِأُولِي الْأَلْبابِ براى خداوندان عقول و صافيه و بصيرت عاليه .

الَّذِينَ آن اولو الالبابى كه يَذْكُرُونَ اللَّهَ ياد ميكنند خداى را در نماز قِياماً در حالت ايستاده وَ قُعُوداً و در وقت نشسته وَ عَلى جُنُوبِهِمْ و بر پهلوهاى خود نماز ميگذارند هم در حالت صحت و هم در حال مرض و اگر مرض ، سهلى باشد نشسته نماز ميگذارند و اگر صعب باشد خوابيده و بر پهلو نماز ميكنند ، و افعال نماز را بطريق ايما و اشارت بجا مىآرند چنانچه على بن ابراهيم در تفسير خود روايت كرده و در كافى نيز از حضرت ابى جعفر الباقر عليه السّلام روايت كرده كه مراد از « ذكر » نماز است به تفصيلى كه مذكور شد ، و اگر از ذكر معنى حقيقى مراد باشد مراد از « قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ » آنست كه صاحبان عقول خالصه از شايبهء و هم در جميع حالات ، و در همهء اوقات به ياد معبود حقيقى و خالق تحقيقى خودند ، و در حديث وارد شده كه

« من اكثر ذكر اللَّه احبّه اللَّه »

يعنى كسى كه بسيار ياد خدا كند خداى تعالى او را دوست دارد يعنى راضى است از او و از افعال او وَ يَتَفَكَّرُونَ و اين اولى الالباب فكر و انديشه ميكنند بر وجه استدلال فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ در خلقت آسمانها و زمين در حديث آمده

« أفضل العبادة ادمان التفكر فى اللَّه و فى قدرته »

يعنى خالص ترين و