تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٨

[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 184 تا 189 ]

حضرت مندرجست ، بنا بر اين ضمير « لتبيننه » راجع بكتابى است كه مذكور شده وَ لا تَكْتُمُونَهُ و نپوشيد آن كتاب را در وقت حاجت فَنَبَذُوهُ پس بينداختند آن عهد را وَراءَ ظُهُورِهِمْ از پس پشت خود و التفات بر آن نكردند وَ اشْتَرَوْا بِهِ و خريدند يعنى اخذ كردند بدل آن عهد ثَمَناً قَلِيلًا متاع اندك از حطام و زخارف دنيا را و آن هدايا و تحفه‌ها بود كه عوام هر ساله بايشان ميدادند و ايشان از خوف آنكه مبادا اگر اظهار صفت پيغمبر نمايند عوام ايشان ايمان بپيغمبر آورند و ديگر آن هدايا بايشان نرسد كتمان نبوت و صفات جميلهء آن حضرت كردند فَبِئْسَ ما يَشْتَرُونَ پس بد چيزيست كه اختيار كردند ايشان .

و بعد ازين ذكر خصلتى ديگر اهل كتاب را بيان ميفرمايد كه : لا تَحْسَبَنَّ مپندار أى محمد الَّذِينَ يَفْرَحُونَ آنان را كه شادى مىكنند بِما أَتَوْا به آنچه گفتند كه : ما اولياء و احباء خدا و از اهل روزه و نمازيم ، با وجود آنكه از اهل شرك و نفاق بودند وَ يُحِبُّونَ و دوست ميدارند أَنْ يُحْمَدُوا اينكه ستايش كرده شوند بِما لَمْ يَفْعَلُوا به آنچه نكردند از نماز و روزه و غير آن از افعال نيكو ، كه ايشان دور باشند از عذاب و رستگار گردند ، يعنى گمان مكن ايشان را كه دور باشند از عذاب و نجات يابند ، هرگز اينچنين نخواهد بود ، بنا بر اين مفعول اول « لا تَحْسَبَنَّ » جملهء « الَّذِينَ يَفْرَحُونَ » است مفعول ثانى « لا تحسبن » محذوفست كه آن دورى از عذاب و رستگارى در دنيا و آخرت است ، و به جهت تاكيد ما سبق ميفرمايد كه فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ عن ابى جعفر عليه السّلام اى ببعيد من العذاب ، يعنى پس گمان مكن اى محمد ايشان را دور از عذاب و « بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ » كه مفعول ثانى « فلا تحسبنهم » است قرينهء حذف مفعول ثانى « و لا تحسبن » است در مجمع البيان و اكثر تفاسير مذكور است كه « بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ » مفعول ثانى « و لا تحسبن » است و قول او « فلا تحسبنهم » تاكيد آنست ، تقدير كلام چنين است كه « و لا تحسبن الذين يفرحون بما اتوا و يحبون ان يحمدوا بما لم يفعلوا بمفازة من