تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٤

[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 139 تا 145 ]

جاويدان تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ آرزو ميكرديد موت را بوسيلهء حرب با أعداء مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ پيش از آنكه مشاهده كنيد سبب موت و شدت آن را فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ پس بتحقيق كه ديديد سبب موت را وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ و حال آنكه شما نظر ميكرديد بياران خود كه كشته ميشدند و شما در خلاصى خود ميكوشيديد ، و اين توبيخ است بر ايشان كه قبل از ادراك شدايد موت آرزوى آن ميبردند و بعد از ادراك آن در اخوان خود رو بگريز نهادند على بن ابراهيم از حضرت ابى جعفر الباقر عليه السّلام در سبب نزول « وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ » روايت كرده كه چون حق تعالى بيان كرد منازل عاليهء شهداء را در بهشت و پيغمبر خود را بعلو درجات ايشان مخبر گردانيد أصحاب راغب بر آن شده گفتند : « اللهم أرنا قتالا نستشهد فيه » يعنى بار خدايا بنما بما جهادى را كه تا ما در آن جهاد شهيد شويم و بدين وسيله مستحق مراتب عاليه و درجات ساميهء بهشت گرديم ، پس حق تعالى به جهت ابتلاى ايشان جنگ احد را بايشان نمود و اكثرى از ايشان الا ما شاء اللَّه در آن جنگ ثبات قدم نورزيدند و آن منازل جنت را كأن لم يكن انگاشتند ، لهذا حق تعالى فرمود كه : « وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ » الاية ، و چون بضرب شمشير صاعقه كردار حيدر كرار كفار بعد از انهزام مسلمانان مغلوب و منهزم گرديدند حضرت رسالت پناه محمد صلى اللَّه عليه و آله بمنهزمين از مسلمانان عتاب نموده فرمودند كه : چرا با وجود ثبات قدم من در جنگگاه گريختند ؟ گفتند : ما آوازهء قتل تو را شنيديم و از غايت دهشت و هول آن رو بفرار آورديم حق تعالى فرمود كه :

وَ ما مُحَمَّدٌ و نيست محمد إِلَّا رَسُولٌ مگر فرستاده‌اى از پيش من قَدْ خَلَتْ بتحقيق كه بگذشته‌اند و فوت شده‌اند مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ پيش از وى رسولان ، پس بر او مانند رسولان مرگ محال نبود كه تا باعث خوف و دهشت شما گردد أَ فَإِنْ ماتَ آيا پس اگر بميرد محمد أَوْ قُتِلَ يا كشته گردد انْقَلَبْتُمْ باز ميگرديد عَلى أَعْقابِكُمْ بر پاشنه‌هاى خود ، يعنى ترك جهاد ميكنيد يا آنكه از دين بر ميگرديد و مرتد ميشويد