تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٦

[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 110 تا 112 ]

هر آينه باشد آن ايمان بهتر مر ايشان را در دنيا از قبول جزيه و ماندن بكفر . و اگر مراد از « خير » اصل خيريت باشد بدون ملاحظهء تفضيل ، معنى چنانست كه اگر اهل كتاب ايمان بيارند هر آينه آن خوب خواهد بود در دنيا و در آخرت براى ايشان مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ بعضى از ايشان اهل ايمانند مثل عبد اللَّه بن سلام و ياران او وَ أَكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ و بيشتر ايشان بيرون رفتگانند از فرمان خدا و رسول او .

لَنْ يَضُرُّوكُمْ هرگز ضرر نتوانند رسانيد يهود بشما اى اهل ايمان إِلَّا أَذىً مگر اندك رنجى مثل سرزنش و طعن در اسلام وَ إِنْ يُقاتِلُوكُمْ و اگر مقاتله كنند با شما يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبارَ بر گردانند پشتها را بر شما و بهزيمت روند ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ و خبر مىدهم شما را كه اهل كتاب پس از هزيمت يارى كرده نشوند ، نه از حق و نه از خلق ، و در واقع چنين شد مثل حال بنى قريظه و بنى النضير و يهود خيبر ، بنا برين « ثم لا ينصرون » جزاء شرط نيست لهذا مجزوم نشده بلكه كلام مستأنف است ، و بعضى « ثم لا ينصروا » بجزم خوانده‌اند تا معطوف باشد بر « يولّوا » و جزاء ديگر شرط باشد .

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ زده شده يعنى لازم گشته بر يهود خوارى جزيه أَيْنَ ما ثُقِفُوا هر كجا كه يافت شوند إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ استثنا از اعم احوال است ، اى ضربت عليهم الذلة فى جميع الاحوال الا معتصمين بذمة اللَّه ، يعنى يهود در همهء حالات ذليل و خوارند مگر آنكه متمسك شوند بعهدى از خداى تعالى وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ و عهدى از مؤمنان كه مراد از آن قبول جزيه است ، و درين صورت فى الجمله از مذلت و خوارى خلاص شوند ، و در روايت آمده كه مراد از حبل من اللَّه كتاب خداست كه قرآنست و از حبل من الناس على بن ابى طالب عليه السّلام .

وَ باؤُ و بازگشتند يهود بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ بخشمى از خدا وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ .

و زده شد و لازم گشت بر ايشان مسكنت كه جوع و درويشى است بعضى از ايشان در واقع ببليت فاقه گرفتارند و بعضى بواسطهء طلب تخفيف جزيه خود را