تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٢
[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 104 تا 109 ]
مرويست كه
« اختلاف امتى رحمة »
و همچنين مرويست كه
« من اجتهد فاصاب فله اجران و من اخطأ فله اجر واحد »
وَ أُولئِكَ و آن گروه مخالفين لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ مىباشد مر ايشان را عذابى بزرگ .
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ در آن كه روز سفيد گردد رويها وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ و سياه گردد رويها چون « لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ » بتقدير « يكون لهم عذاب عظيم » است بنا برين « يوم » منصوب به آن فعل مقدر خواهد بود ، و بعضى گفته‌اند كه : « يوم » منصوب به « اذكر » مقدر است ، اى اذكر يوم تبيض وجوه و تسود وجوه ، يعنى به ياد بياور روزى را كه سفيد گردد رويها و روزى را كه سياه گردد رويها .
فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ پس اما آنان كه سياه باشد رويهاى ايشان فرشتگان بامر الهى از روى توبيخ و سرزنش بايشان گويند كه : أَ كَفَرْتُمْ آيا كافر شديد بَعْدَ إِيمانِكُمْ پس از ايمان آوردن شما ؟ فَذُوقُوا الْعَذابَ پس بچشيد مرارت عذاب دوزخ را بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ بسبب آنچه بوديد كه بعد از ايمان كافر و مرتد شديد .
وَ أَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ و اما آنان كه سفيد باشد رويهاى ايشان فَفِي رَحْمَتِ اللَّهِ پس باشند در رحمت خداى تعالى كه بهشت است ، گفته‌اند كه : تعبير جنت برحمت تنبيه بر اينست كه طاعت خداى تعالى موجب جنت نيست مگر برحمت و فضل او ، حق ترتيب تقديم آيت بود ليكن چون حق تعالى ميخواست كه مطلع و مقطع اين آيات در بيان صفت مؤمنين باشد بنا برين تأخير اين آيت نمود هُمْ فِيها خالِدُونَ اين روسفيدان در رحمت و بهشت خدا جاويد ماندگانند ، جملهء « هُمْ فِيها خالِدُونَ » جملهء مستأنفه است ، گويا سائلى سؤال مىكند كه : بودن ايشان در بهشت دائمى است يا در بعضى اوقاتست ؟ در جواب فرمود كه : بودن ايشان در بهشت دائمى است على بن ابراهيم رحمه اللَّه از ابى ذر رحمه اللَّه روايت كرده كه