تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٧

[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 19 تا 25 ]

و بر اسلام توارث و تناكح متفرعست ، و بر ايمان ثواب اخروى .

وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ و اختلاف نكردند در حقيت دين اسلام آنان كه داده شده ايشان را كتاب از يهود و نصارى إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ مگر پس از آنكه آمد بديشان علم بر حقيت آن بَغْياً بَيْنَهُمْ از روى سركشى و حسد و طلب رياست ، نه از جهت شبهه كه عارض ايشان شده باشد وَ مَنْ يَكْفُرْ بِآياتِ اللَّهِ و هر كس بگرود بآيات و حجتهاى خداى تعالى فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ پس بدرستى كه خداى تعالى سريع الجزا است ، و به زودى جزاى بغى ايشان را خواهد داد .

فَإِنْ حَاجُّوكَ پس اگر ايشان مخاصمه و مجادله كنند با تو اى محمد ( صلى اللَّه عليه و آله ) در دين بعد از اقامت حجت بر ايشان فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ پس بگو كه : خالص گردانديم نفس خود را براى خداى تعالى ، و احدى را شريك او نميگردانيم ، و چون « وجه » اعضاء ظاهره است لهذا تعبير از نفس بوجه كرد و مَنِ اتَّبَعَنِ معطوفست بر تاء « اسلمت » اى فقل اسلم من اتبعن ، يعنى پس بگو كه خالص گردانيدند نفس خود را براى خداى تعالى و بتوحيد او اقرار كردند كسانى كه تابع من شدند ، و ميتواند كه كلمهء « واو » در « وَ مَنِ اتَّبَعَنِ » بمعنى « مع » باشد ، اى أسلمت مع من اتبعن وَ قُلْ بگو لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مر آن كسانى را كه داده شده بايشان كتاب مانند يهود و نصارى وَ الْأُمِّيِّينَ و آن كسانى كه ناخوانده‌اند و كتابى براى ايشان نازل نشده مانند مشركين عرب أَ أَسْلَمْتُمْ آيا اسلام آورده‌ايد شما چنانچه من و تابعين من اسلام آورده‌ايم بنا بر وضوح حجج و دلايل ، با بر كفر خود مستقيميد ؛ بعضى گفته‌اند كه استفهام بمعنى امر است ، يعنى بگو كه اسلام بياريد فَإِنْ أَسْلَمُوا پس اگر اسلام آوردند فَقَدِ اهْتَدَوْا پس بتحقيق هدايت يافتند وَ إِنْ تَوَلَّوْا و اگر اعراض نمايند از اسلام بر تو مضرتى نيست فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ زيرا كه پس بر تو نيست مگر تبليغ رسالت وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ و خداى تعالى بينا و داناست باحوال بندگان خود از انقياد و اعراض ، و جزاى ايشان مطابق حال ايشان