تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٧

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 282 تا 284 ]

بما بعد خود باشد و مآل هر دو يكيست .

وَ لْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ و بايد كه اقرار نمايد پيش كاتب آن كس كه بر ذمهء وى است حق تا معلوم كاتب شود وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ و بايد كه بترسد اقرار كننده يا كاتب از غضب خداى تعالى كه پروردگار اوست وَ لا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئاً و كم نكند در وقت اقرار يا در وقت كتابت چيزى از حق را .

فَإِنْ كانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهاً أَوْ ضَعِيفاً پس اگر باشد آن كسى را كه بر اوست حق سفيه يا ضعيف ، و بعضى روايات واقع شده كه مراد از سفيه شارب خمر است ، و از ضعيف كسى كه يكى را به دو بخرد ، چنانچه محمد بن مسعود عياشى روايت كرده كه

« قال الصادق عليه السّلام : السفيه الشارب الخمر ، و الضعيف الذى يأخذ واحدا باثنين »

و در تهذيب الاحكام از آن حضرت روايت كرده كه

« السفيه الذى يشترى الدرهم باضعافه و الضعيف الأبله »

أَوْ لا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ يا استطاعت و توانايى نداشته باشد اينكه اقرار كند او بواسطهء نقصان در خلقت كه مثلا لال باشد فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ پس بايد كه اقرار كند ولىّ و وكيل او براستى .

وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ و گواه گيريد بر معاملهء خود و گواه از مردان خود يعنى از مسلمانان ، خواه آزاد باشد و خواه بنده فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ پس اگر يافت نشود بواسطهء گواه دو مرد فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ پس بايد كه گواه يك مرد و دو زن باشد مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ از آن كسانى كه پسند نمائيد شما از گواهان بواسطهء كمال دين و ديانت ايشان . و

فى الحديث « قوله : مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ ، يعنى ممن ترضون دينه و أمانته و صلاحه و عفته و تيقظّه فيهما يشهد به »

أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما علت اختيار دو زن است در شهادت بجاى يك مرد ، و كلمهء « ان » ناصبه است ، و تقدير كلام چنين است كه « لاجل ارادة ان تضل احداهما » يعنى گردانيده شده دو زن بمنزلهء يك مرد از جهت ارادهء آنكه چون فراموش كند يكى از آن دو زن بواسطهء نقصان عقل و غلبهء نسيان كه در جبلت