تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٤

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 266 تا 271 ]

چيزى كه صلاحيت نذر داشته باشد فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ پس بدرستى كه خداى تعالى ميداند آن را و موافق آن جزا ميدهد . كلمه « ما » در « ما أنفقتم » مبتداست « فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ » خبر آن است وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصارٍ و نيست مر ستمكاران را هيچ يارى دهندگانى .

إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ اگر ظاهر كنيد تصدقات خود را پس نيكو چيزى است اين ظاهر كردن تصدقات ، به جهت ترغيب ديگران « نعما » در اصل « نعم ما » است كه ميمين را بر يكديگر ادغام كرده‌اند و « ما » بمعنى « الشيء » فاعل « نعم » است و « هى » مخصوص بمدحست بحذف المضاف ، أى نعم الشيء ابداؤها . و در « نعم » چهار وجه جايز است كسر نون و كسر عين چنانچه قرائت حفص است ، و كسر نون و سكون عين ، و فتح نون و كسر عين ، و فتح نون و سكون عين چنانچه قرائت حمزه و كسايى است .

وَ إِنْ تُخْفُوها و اگر پنهان كنيد دادن صدقه‌ها را وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ و بدهيد به پنهانى صدقه را بدرويشان ، و مراد از فقراء مستحقانست از قبيل ذكر خاص و ارادهء عام ، و فائده در « تؤتوها الفقراء » تأكيد است و تنبيه بر اينكه خيريت اخفاء صدقه موقوفست بر اينكه به مصرف برسانند فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ پس آن اخفاء و پنهان دادن صدقه بهتر است مر شما را زيرا كه درين صورت آن صدقه از آفت ريا ، و مستحقين از مذلت محفوظ ميمانند . مخفى نماند كه ظاهر آيه دالست بر اينكه اخفاء صدقات مطلقا افضل از اظهار آن است خواه صدقهء واجبه باشد و خواه مندوبه . ليكن در كافى از امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده كه مراد از « تُبْدُوا الصَّدَقاتِ » زكات مفروضه است ، و مراد از « وَ إِنْ تُخْفُوها » صدقات مندوبه ، عبارت حديث اينست :

« عن أبى جعفر عليه السّلام : قوله عز و جل : إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ قال : يعنى الزكاة المفروضة ، و قوله : و ان تخفوها يعنى النافلة ، انهم كانوا يستحبون اظهار الفرائض و كتمان النوافل »

و

عن الصادق عليه السّلام قال : كلما فرض اللَّه عليك فاعلانه أفضل من اسراره ، و ما كان تطوعا فاسراره أفضل