تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٦

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 233 تا 237 ]

« توفى » بمعنى مردن ، يعنى آنان كه بميرند از ميان شما وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً جمع زوج بمعنى زوجه است يعنى و بگذارند زنان را يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ جملهء خبريه بمعنى امر است و عايد محذوفست ، اى ليتربّصن بعدهم بانفسهن ، و اين جمله خبر مبتداست كه آن « الذين » موصولست ، يعنى آنان كه بميرند از ميان شما و بگذارند زنان را بايد كه انتظار كشند آن زنان و عدّه نگاه دارند بعد از فوت شوهران با نفسهاى خود أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً اى اربعة اشهر و عشر ليال ، يعنى چهار ماه و ده شبانه روز ، و چون شب ابتداء روز و ماه و سال است عرف چنان شده كه تعبير از شبانه روز بليل ميكنند و ازينجهت كه ليل مؤنث سماعى است اسم عدد مذكور را كه عشر است مونث آورده نه مذكر و عشره نگفت . و ابتداء عدّت بعد از استماع فوت زوج است ، بعضى گفته‌اند كه : حكمت در آنكه عدت وفات چهار ماه و ده روز تعيين يافته آنست كه اكثر و اغلب چنان است كه چون نطفه برحم ميرود اگر پسر است بعد از سه ماه حركت مىكند و اگر دختر است بعد از چهار ماه ، پس اكثر را اعتبار كرده ده روز بر آن افزوده‌اند جهت احتياط كه اگر در حركت او ضعفى باشد قوت يابد .

فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ پس چون برسند آن زنان بمنتهاى عدّت خود فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ بعضى گفته‌اند كه : اين خطاب مر اولياء زنانى راست كه شوهران ايشان ايشان مرده‌اند ، و بعضى گفته‌اند كه : خطاب مر حكام شرع و اهل اسلام راست ، و بهر تقدير مراد آنست كه پس گناهى نيست بر شما اى اولياء زنان و اى حكام شرع و اهل اسلام فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ در آنچه بكنند آن زنان در نفسهاى خود كه آن شوهر كردن و زينت و آرايش دادن خود اوست بِالْمَعْرُوفِ بطريق مشروع كه شرع انكار آن نكند . تعليق « فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ » بر « فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ » دالّست بر اينكه قبل از انقضاء عدت بايد كه منع كنند آن زنان را ازين كارها كه اگر منع نكنند آثم و گناهكار خواهند بود وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ و خداى تعالى به آنچه ميكنيد شما داناست و مطابق