تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨١
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 189 تا 203 ]
وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ و ادا كنيد مناسك حج و اعمال عمره را با اركان و شرايط خالص از براى رضاى خداى تعالى و
فى رواية « اى اقيموهما الى آخر ما فيهما »
يعنى مراد از اتمام حج و عمره اقامت آنهاست تا آخر آنچه در اينها در كار است و در حديث آمده كه مراد از اتمام حج ملازمت امام زمان و زيارت اوست ، و
فى عيون اخبار الرضا عن الصادق عليه السّلام قال : « اذا حج احدكم فليختم حجه بزيارتنا لان ذلك تمام الحج »
و فى الكافى عن ابى جعفر عليه السّلام قال : « تمام الحج لقاء الامام » .
فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ پس اگر ممنوع شويد بعد از احرام از تمام كردن اعمال حج و عمره بسبب مرض يا بسبب خوف چنانچه در حديث وارد شده كه
« فان احصرتم اى منعكم خوف أو مرض بعد ما أحرمتم »
ليكن شيخ بهاء الدين محمد عاملى عامله اللَّه بلطفه الخفى و الجلى در تفسير عين الحياة گفته : « الحصر المنع بالمرض او العدوّ ، و المراد هنا عند أصحابنا الاول و عند الشافعى الثانى و عند ابى حنيفة الاعم » فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ اى فابعثوا ما استيسر من الهدى ، يعنى پس اگر خواهيد كه محلّ شويد واجبست كه بفرستيد آنچه ميسر شود و آسان باشد از قربانى واجب خود همراه قربانيهاى رفقا . و
فى عيون اخبار الرضا « قال اللَّه عز و جل : فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ، يعنى الشاة ليسع القوى و الضعيف »
« هدى » گفته‌اند كه يا جمع هديه است و آن چارواييست كه واجب است در حج ذبح آن از شتر و گاو و گوسفند ، يا مفرد از « اهداء » بمعنى فرستادنست .
وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَكُمْ و متراشيد سرهاى خود را و محل شويد حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ تا آن زمان كه برسد آن هدى بموضع ذبح آن و اينمعنى معلوم شما گردد « محل » بكسر حاء اسم مكانست از حلّ يحلّ - بكسر حاء حلا بمعنى مكان حلال آمدن يعنى مكانى كه ذبح هدى آنجا حلال باشد ، و آن موضع مكه است اگر احصار در احرام بعمره باشد ، و منى است اگر در احرام حج باشد . و گفته‌اند كه : اين