تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٢
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 187 تا 188 ]
كه عرض افق به آن سفيد شود كه آن را صبح صادق گويند ، و اگر طول افق سفيد شود آن را صبح كاذب گويند ، بنا برين مراد از خيط أسود تاريكى شب خواهد بود كه بمقايسه معلوم مىشود .
مخفى نماند كه از آيهء « حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ » استدلال كرده‌أند بر صحت صوم با جنابت زيرا كه كلمهء « حتى » دلالت دارد بر جواز مباشرت تا طلوع صبح پس ناچار غسل را بعد طلوع صبح بايد كرد ، و اين مذهب بعضى از أصحاب ماست ، و گفته‌أند كه : حديث صحيح حبيب خثعمى صريح بر اينست زيرا كه از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه
« كان رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله يصلى صلاة الليل فى شهر رمضان ثم يجنب ثم يؤخر الغسل متعمدا حتى يطلع الفجر »
و آيه وقتى دليل مىشود كه « حَتَّى يَتَبَيَّنَ » متعلق بجميع جمل ما تقدم باشد نه بجملهء أخيره كه آن أكل و شربست ، و اصوليّين را درين مقام اختلاف است كه هر گاه غايتى بعد از چند جمله واقع شود آيا غايت مجموع جمل ما تقدمست يا غايت جملهء أخيره است .
ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ پس تمام كنيد روزه را تا شب يعنى از أول صبح تا وقت دخول شب روزه بداريد .
و چون صوم در اعتكاف شرط است بنا برين بعد از أحكام صوم ذكر اعتكاف مىكند كه وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاكِفُونَ يعنى و مباشرت مكنيد با زنان خود در حالتى كه شما معتكف باشيد فِي الْمَساجِدِ در مسجدها ، اعتكاف بحسب شرع حبس نفس است در مسجد جامع براى عبادت ، و از حضرت صادق عليه السّلام مرويست كه اعتكاف در مسجدى بايد كه امام مفترض الطاعه در آنجا نماز گزارده باشد و آن چهار مسجد است : مسجد مكه و مسجد مدينه كه پيغمبر و أمير المؤمنين عليهما السلام در آنجا نماز جمعه و نماز جماعت گزارده‌أند ، و مسجد كوفه و بصره كه أمير المؤمنين عليه السّلام در آنجا جمعه و جماعت گزارده . قال فى مجمع البيان : « الاعتكاف عندنا لا يصح الا فى المساجد