تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧١

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيات 187 تا 188 ]

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى نِسائِكُمْ يعنى حلال گردانيده شد براى شما در شب روزهء ماه رمضان مجامعت كردن و نزديكى كردن با زنان خود هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ اين جمله مستأنفه است كه در باب علت احلال رفث و جماع آورده يعنى زنان شما بمنزلهء جامه‌اند مر شما را و شما نيز بمنزلهء جامه‌ايد مر ايشان را در اينكه أبدان شما به يكديگر چسبيده و صبر بر شما مشكل است ، بنا برين جماع در شب رمضان بر شما حلال شده .

عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ دانسته است خداى تعالى اينكه شما بوديد كه خيانت ميكرديد با نفسهاى خود ، بسبب عدم مراعاة شرائط روزه فَتابَ عَلَيْكُمْ پس قبول كرد خداى تعالى توبهء شما را چون توبه گرديد وَ عَفا عَنْكُمْ و در گذشت از گناهان شما فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ متفرع بر احلال جماعست يعنى پس ازين زمان كه حكم اول منسوخ شد و حلال شد جماع ، مجامعت كنيد با زنان خود در ليالى صوم . و « مباشرت » در أصل لغت رسانيدن بشره است ببشرهء كسى ، و مراد در اينجا فرد كامل آنست كه جماعست ، و مراد از صيغهء أمر اباحت است نه وجوب وَ ابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ و طلب كنيد از مجامعت آن چيزى را كه نوشته است خداى تعالى و مقدر كرده براى شما از فرزندان ذكور و اناث .

وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا و بخوريد و بياشاميد در شبهاى روزه حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ تا آن زمان كه متميّز شود مر شما را رشتهء سفيد مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ از رشتهء سياه مِنَ الْفَجْرِ بيان « خيط أبيض » است يعنى مراد از خيط أبيض روشنى صبح است