تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٤

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 177 ]

كردن گردنهاى بندگان از قيد بندگى .

وَ أَقامَ الصَّلاةَ اى و لكن البرّ برّ من اقام الصلاة ، يعنى و ليكن نيكويى نيكويى آن كس است كه بپاى دارد نماز را با شرائط در اوقات معينه وَ آتَى الزَّكاةَ و بدهد زكات واجبه را ، اهل تفسير اتفاق كرده‌اند كه مراد از ايتاء زكات زكات مفروضه است ، و اما ايتاء مال احتمال دارد كه مراد از آن نيز زكات واجبه باشد ، و مقصود در مرتبهء اول بيان مصارف آن باشد و در مرتبهء ثانى بيان نفس اداء و تحريص و ترغيب بر آن باشد تا تكرار لازم نيايد ، و احتمال دارد كه مراد از ايتاء مال عامتر باشد از واجبه و مندوبه ، و بعضى گفته‌اند كه انسب آنست كه مراد « ايتاء مال تصدّقا مندوبة » باشد ، و برين تقدير ذكر مصارف مذكور بنا بر افضليت تصدقست بايشان .

وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ معطوفست بر « من آمن » كه خبر « لكن » است يعنى و ليكن نيكويى نيكويى آن كس است كه وفا كند بعهد خود إِذا عاهَدُوا هر گاه عهد كنند و مراد از [ عهد ] عامتر است از عهد و نذر و يمين وَ الصَّابِرِينَ منصوب بر مدح است و مانند « و الموفون » معطوف بر « من آمن » نيست ، و اين تغيير اسلوب اشارت بر زيادتى فضل صبر است بر ساير اعمال ، و تقدير كلام چنين است « اعنى الصابرين » يعنى ميخواهيم از بعض ديگر كه كار نيك ايشان بهتر از همهء نيكهاست صابر را فِي الْبَأْساءِ در شدتهاى مالى كه آن تلف مال و عروض فقر و فاقه است وَ الضَّرَّاءِ و در شدتهاى بدنى مثل جراحتها و مرضها وَ حِينَ الْبَأْسِ و در حين شدت مقاتله و جهاد ، و در بعضى روايات آمده كه مراد از « باساء » محاربه با اعداء است اعم از آنكه آن عدو شيطان باشد يا نفس آدمى ، و مراد از « ضراء » شدت فقر و فاقه است على بن ابراهيم روايت كرده كه

« قوله : وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ اى فى الجوع و الخوف ، و الضراء اى فى العطش و المرض ، و حين الباس : عند القتل » .

أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا اين جمله مستأنفه و متعلق است بر جميع اقوام مذكوره