تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧١

1 - عهد پيش از مغول

واجد دقت نيست . مؤلف فارسى متن . عربى را بالنسبه دقيق ترجمه كرده و فقط جاهاى معدودى را از قلم انداخته . ولى سرگذشت عتبى را كه مؤلف به قلم خود به تأليف خويش منضم ساخته بود ، ترجمه نكرده است .

ابو ريحان محمد بن احمد البيرونى ( متوفى در حدود سال 440 هجرى ) كه شايد بزرگترين دانشمند مسلمانش توان ناميد « 1 » معاصر عتبى بوده و تخصص وى در رياضيات و نجوم بود ولى تأليفات تاريخى نيز دارد . « تاريخ خوارزم » وى به دست ما نرسيده . بيهقى داستان تسخير كشور [ خوارزم ] را از طرف محمود از آن كتاب اخذ كرده است . در تأليف تاريخى بيرونى كه استاد زاخائو متن و ترجمهء انگليسى آن را چاپ و منتشر كرده ، اطلاعات تاريخى پربهائى وجود دارد . استاد مزبور اطلاعات مذكور را به صورت منقحى در رسالهء خويش تحت عنوان :

«

Zur Geschichte und Chronologie Von Kharazm

» آورده « 2 » .

در حدود سال 442 هجرى تأليف ابو سعيد عبد الحى بن ضحاك گرديزى تحت عنوان « زين الاخبار » به فارسى نوشته شد ، اين كتاب ، گذشته از فصل مربوط به تركان ( دربارهء اين فصل رجوع شود به ماقبل ص 58 - 57 ) و فصل هندوستان « 3 » ، حاوى تاريخ خلفا تا سال 423 و تاريخ خراسان تا جنگ

( 1 ) - دربارهء وى رجوع شود به مقالهء بارون و . ر . روزن در ZVORAO مجلد 3 ، ص 147 و بعد ( تقريظ به چاپ زاخائو ) . ( 2 ) - رجوع شود به قبل ص 33 حاشيهء 3 . دربارهء نسخهء خطى تازه ( و كامل‌تر تأليف بيرونى رجوع شود به : . sq 861 . S ، « Zur ha ndschriftenkunde » ، Salemann ) ( همچنين رجوع شود به : خالدوف ، « تكمله‌ها » ص 147 و بعد - هيأت تحريريه ) و ترجمهء بيرونى در « ارشاد » ( VI . 314 - 308 ) . ( 3 ) - اشاره بدان رجوع شود به ؛ بيرونى ، « هندوستان » ( تحقيق ماللهند ) ، ترجمهء زاخائو ، II ، 360 ، 397 . اين تذكر را مرهون س . ف . اولدنبورگ مىباشيم .