تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٨

1 - عهد پيش از مغول

ابن احمد فريغونى امير گوزكانان نوشته شده ، نيز از همان منابع استفاده كرده . تنها نسخهء مكشوف اين تأليف بسيار شايان توجه در بخارا در سال 1892 ميلادى ( 1310 هجرى ) پيدا شده و به آ . ك . تومانسكى تعلق دارد « 1 » .

اهميت تأليف مزبور در اين است كه به مراتب مشروح‌تر از تأليفات جغرافيائى عربى ، كه به دست ما رسيده ، از متصرفات تركان و بطور كلى بخش غير مسلمان آسياى ميانه سخن مىگويد .

در زمان سامانيان تأليفاتى در تاريخ پاره‌اى شهرها نيز نوشته شد . اصل هيچ يك از اين‌گونه آثار ، كه مربوط به آسياى ميانه باشد ، به دست ما نرسيده .

بنا به وصفى كه در تأليفات گوناگون دربارهء كتب ياد شده به عمل آمده و مستخرجاتى كه از آنها در دست است ( بخصوص در انساب سمعانى ) آثار مذكور را ، جز معدودى از آنها ، بايد مذهبى خواند نه تاريخى . عادتا مؤلف كلمات قصارى منسوب به محمّد ( ص ) و يا اصحاب وى در محاسن شهر خويش نقل مىكند و زان پس شيوخ و مقدسينى را كه از شهر برخاسته‌اند برمىشمرد و براى شرح ديگر وقايعى كه در زندگى شهر روى داده جاى كمى باقى مىماند .

( 1 ) - مقالهء آ . گ . تومانسكى دربارهء اين نسخهء خطى ( « جغرافىدان ايرانى كه جديدا كشف شده » ) ؛ در ZVorao مجلد X ، ص 137 - 121 چاپ شده است . تومانسكى مىخواسته نسخهء خطى مزبور را منتشر كند ولى تا زمان مرگش ( اول دسامبر 1920 ) اين نيت را عملى نساخت ( نسخهء خطى تومانسكى - « حدود العالم » به چاپ عكسى با مقدمه و فهرست و . و . بارتولد در سال 1930 در لنينگراد ( چاپ فرهنگستان علوم شوروى ) منتشر شده ؛ ترجمهء انگليسى با حواشى و . ف . مينورسكى Alam » . . . Transl . and explained by V . Minorsky With the خ - d - al ؟ Hudu » ، GMS NS . XI ) . V . Minorsky ) 1937 ، Preface by V . V . Barthold . . . London - 1955 ، 2 Alam , BSOAS , vol . XVII , pt خ - Addenda to the Hudud - al هيأت تحريريه . ) [ دو چاپ ديگر : 1 - توسط آقا سيد جلال تهرانى . 2 - توسط دكتر منوچهر ستوده ] .