تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢

1 - عهد پيش از مغول

خراسان مدت مديدى جزو ولايت عراق بوده . و طبرى بدين سبب در شرح وقايع خراسان در اغلب موارد به ابو مخنف استناد مىكند .

اين منابع طبرى به‌دست ما نرسيده . در قليلى از آثار قرن سوم هجرى كه محفوظ مانده و قسمتى از آن چاپ و منتشر شده ، دربارهء وقايع بخش شرقى قلمرو دولت اسلامى حتى مختصرتر از تأليف طبرى سخن گفته شده .

گرچه گاه در آثار مؤلفان مزبور پاره‌اى اخبار كه در تأليف طبرى وجود ندارد ديده مىشود . از آن‌جمله بايد پيش از همه « فتوح البلدان » بلاذرى « 1 » ( ابو الحسن احمد بن يحيى و به روايتى ديگر ابو جعفر متوفى به سال 279 هجرى ) را نام برد . اين تأليف كه به عقيدهء مسعودى بهترين كتاب در تاريخ فتوحات عرب مىباشد به توسط استاد دگوئه « 2 » شرق‌شناس هلندى طبع و منتشر شده است . از ميان منابع بلاذرى كه طبرى ظاهرا ، مورد استفاده قرار نداده ، آثار ابو عبيده « 3 » ( معمّر بن المثنّى التميمى متوفى بين سالهاى 207 و 211 هجرى ) ممكن بود بيش از همه براى ما واجد اهميت باشد . بلاذرى پاره‌اى اطلاعات كه در ديگر منابع وجود ندارد از ابو عبيده

( 1 ) - « الفهرست » - j 113 ، مسعودى « مروج » I - 11 ؛ . 420 ، Kremer , Culturgeschichte , Bd II , S ( 2 ) - . . . Liber expugnations regionum » Aucotore . . . al - Beladsori » Brockelmann , GAL , Bd ؛ 1866 ، ed . M . j . de Goeje , Lugduni Batavorum . 141 . I , S [ در كتب فارسى نام دگوئه ( دخوئه ) نوشته مىشود . ما املاى بارتولد را حفظ كرديم - مترجم ] . ( 3 ) - « الفهرست » I ، 54 - 53 ؛ ابن قتيبه « كتاب المعارف » 269 ؛ ابن خلكان شمارهء 741 ( ترجمهء دسلن ، III ، 388 و بعد ) . شرح مفصلى دربارهء ابو عبيده در كتاب گولدزيهر آمده . . ( 206 - 194 . Muhammedanische Studien » . Bd I . s » . Goldziher )