تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠
1 - عهد پيش از مغول
يكى هم اين فهرست است . گذشته از اين حاوى پاره‌اى اطلاعات عمومى تاريخى است كه در منابع ديگر ديده نمىشود . فهرست اسامى مورخان عرب را در دائرة المعارف مشهور مسعودى ( ابو الحسن على بن حسين وفات در 345 هجرى ) يعنى « مروج الذهب » ( مرغزارهاى طلائى ) كه متن و ترجمهء فرانسوى آن را باربيه دمينار (
Barbier de Meynard
) « 1 » چاپ و منتشر كرده نيز مىتوان يافت . مسعودى نام‌هاى چندى را كه در الفهرست ابن نديم وجود ندارد به‌دست مىدهد . ابن قتيبه ( ابو محمد عبد اللّه - ابن مسلم . وفات در 276 هجرى ) هم اطلاعات چندى دربارهء مورخان متقدم عرب ، در دائرة المعارف مختصر خويش كه توسط ويوستنفلد (
stenfeld
؟
Wu
) طبع و منتشر شده ، مىدهد « 2 » .
از ميان تأليفاتى كه در الفهرست ابن نديم مذكور است ؛ آثار مداينى « 3 » ( ابو الحسن على بن محمد . وفات در سال 215 و يا 225 هجرى ) كه به گفتهء خود اعراب « 4 » دربارهء تاريخ خراسان و هندوستان و فارس مفصل‌تر
( 1 ) - مسعودى « مروج الذهب » - I - 10 و بعد ؛ ، Brockelmann , GAL , Bd I . sq 143 . S رجوع شود به انتقاد سخت ماركوارت دربارهء مسعودى . در مقدمهء اثر او تحت عنوان : S . XXXV ، « ge ؟ Osteuropaische und Ostasiatische Streifzu » ( سلف خبرنگاران و جهانگردان روزگار ما ) . ( 2 ) - ابن قتيبه - « كتاب المعارف » 265 و بعد . همين دانشمند كوشيده تا اطلاعاتى در مقاله‌اى تحت عنوان : « Die Geschichtschreib er der Araber und ihre Werke » دربارهء مورخان عرب گرد آورد . ( 3 ) - الفهرست I 103 - 100 ؛ شرح زندگى در اثر ياقوت ( « ارشاد » - - V 318 - 309 ) . به گفتهء طبرى ( III - 1330 ) مداينى در سال 228 هجرى در گذشته ( 4 ) - « الفهرست » - I ، 93 ؛ اين اظهارنظر از طرف كسى كه به عمل آمده كه در 258 هجرى وفات كرده ( همانجا ، 105 ) .