تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٩

1 - عهد پيش از مغول

بديهى است كه ما فقط در صورتى مىتوانيم شرايط انتقاد تاريخى را مراعات كنيم و به كار بنديم كه از آثار متأخرى كه مطالب پيشينيان را نقل كرده‌اند ، بالاتر رفته به منابع اوليهء ايشان دست يابيم . بر اثر مساعى چند تن از عرب شناسان بخش مهمى از منابع و متون اصلى عربى كه محفوظ مانده طبع و منتشر شده است . متأسفانه تعداد اين آثار نسبت به تأليفات تاريخى نخستين سده‌هاى هجرى كه فقط نامشان باقى مانده و بر ما معلوم است بسيار ناچيز مىباشد . دربارهء سير تكامل تأليفات تاريخى اعراب بارها نوشته‌اند « 1 » .

در اينجا به ذكر اين نكته اكتفا مىشود كه آثار و كتب تاريخى از عهد امويان هم تأليف مىشده ولى بسط و توسعهء تعليمات و آموزش در عهد عباسيان ، در همهء شؤون دانش موجب ترقى و ازدياد تأليفات و كتب گشت ، بطورى كه در پايان قرن دهم ميلادى ، فهرست مفصل ابو الفرج محمّد بن اسحق النّديم ، مشهور به ابن نديم ، ( فهرست العلوم ) توانست پديد آيد .

تأليف ابن نديم را فلوگل و رديگر « 2 » چاپ و منتشر كرده‌اند و خود از لوازم كار هركس كه در شأنى از شؤون تاريخ و ادب عرب مطالعه كند

( 1 ) - 425 - 414 . Kremer , Cultur Geschichte , Bd II , S همچنين ر ك ، دربارهء مورخان متقدم عرب به ابن سعد ، III مقدمهء زاخائو و مقالهء او در 1904 - MSOS , Bd , VII ( « Studien » . Sachau ) ( رجوع شود به كار هاى جديد ف . روزنتال و ح . آ . ر . گيب در فهرست كتاب‌شناسى ، هيأت تحريريه ) ( 2 ) - ، Kitab al - Fihrist » Mit Anmerkungen hrsg . Vou G . FIugel » den : . ller . Bd I ؟ nach dessen Tode besorgt , Von J . Roediger und A . Mu - die Anmerkun : Bd II ؛ 1871 ، Text enthaltend , Von j . Roediger , Leipzig ، Brockelmann ، 1872 . gen und Indices enthaltend , Von A . Muller , Leipzig . sq 147 . GAL , Bd , I , S يادداشت مختصرى در تأليف ياقوت دربارهء اين مؤلف وجود دارد ( « ارشاد » - VI - 408 ) .