تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥٠
فصل دوم آسياى ميانه پيش از قرن دوازدهم ميلادى ( قرن ششم هجرى )
اسلام ضرب شده بوده جزو كدام يك از سه نوع سابق الذكر مىباشند ، از حيطهء مقدورات ما بيرون است « 1 » . سكه شناسان دو گروه اصلى مسكوك آسياى ميانه در دوران قبل از اسلام تشخيص داده‌اند : مسكوكات خوارزمى و سغدى .
روى مسكوكات خوارزمى تصوير نيم‌تنهء پادشاه ( صورت بدون ريش ) و در پشت سكه تصوير قربانىگاه و آتش مقدس منقور است . در يكى از سكه‌ها تصوير شترى ديده مىشود كه به سوى راست مىرود . اما راجع به نوشتهء روى سكه ) . . . آ . ك . ماركوف به حدس
Mazda hodat
( مزدا خدات - صاحب و فرمانرواى مطلق ) خوانده و استاد ا . دوننر
Malka sadak
ملكا صدق ، « شاه عادل » همچنان‌كه در سكه‌هاى اشكانى ديده مىشود قرائت كرده . سكه‌هاى سغدى چند نوع مىباشد ولى بر همهء آنها تصوير بهرام پنجم پادشاه ساسانى ( 438 - 420 ميلادى ) منقور است و به نظر مىرسد كه مسكوكات آن پادشاه را سغديان در ضرب پول الگوى خويش قرار دادند « 2 » . نوشته‌هاى مسكوكات نيز به چند صورت است :
در متداول‌ترين نوع 11 حرف ديده مىشود كه به تشخيص لرخ « 3 » بايد « بخار - خدات » خوانده شود . در كنار درهمهاى نقرهء بسيار عيار ( 93 عيار ) سكه‌هاى
( 1 ) - دربارهء اينان مفصلا ( با اشاره به كتب و تأليفات مربوطه ) در مقالهء استاد ا . دوننر سخن رفته ( 38 - 33 . pp ، « sur e ' origine » ، Donner ) ( 2 ) - به عقيدهء ا . توماس ( 118 . p ، « Bilingual Coins » ، Thomas ) شكل و نوع سكهء ورهران ( بهرام ) پنجم را سغديان از روى سكه‌هاى ورهران عاصى ( بهرام ) چوبينه تقليد كرده بودند ( در حدود 578 ميلادى ) ( 3 ) - رجوع شود به 429 - 419 . pp ، « Sur Les monnaies » ، Lerch و مقالهء مشروحتر ولى پايان نيافتهء وى تحت عنوان « سكه‌هاى بخار خداتان » .