تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٠

مأخذها

انحطاط را مىپيموده و محتملا سبب آن اعتلاى مقام سمرقند و بخارا بوده است . در اينجا نيز على الرسم شهرستانى با چهار دروازه وجود داشته :

1 - دروازهء آهنين .

2 - دروازهء عبيد اللّه .

3 - دروازهء قصابان .

4 - دروازهء شهر درونى . براى تعيين موضع اين دروازه‌ها مدركى در دست نيست . فقط از روى نام رودخانه مىتوان حدس زد كه « در قصابان » [ دروازهء قصابان ] در طرف جنوبى شهر بوده . در دوران سامانيان .

شهرستان و كهن‌دز به‌صورت ويرانه بوده است . و فقط ربض مسكون بوده و دو دروازه داشته ، يكى دروازهء شهر بيرونى و ديگر دروازهء بركنان .

دهكدهء بركنان بىواسطه به شهر متصل بوده . در كنار ربض شهر تازه‌اى پديد مىآمده . هر طرف شهر به ثلث فرسخ ( 3 - 2 ورست ) برآورد مىشده .

خانه‌ها از گل و چوب ساخته شده بوده . زندان و مسجد جامع در شهرستان و بازارها در ربض قرار داشتند . كاخ امير بيرون از شهرستان و ربض در محل مصلى يعنى نمازگاه ايام عيد برپا بوده است . آب‌وهواى كش بسيار نا - سالم شمرده ميشده .

ابن حوقل 16 رستاق در ناحيهء كش برمىشمرد ، بدين شرح : 1 - ميان - كش ، 2 - رود [ استخرى ترجمهء فارسى ص 255 « ورد » ] 3 - بلاندرين ، 4 - راسماين [ استخرى ص 255 « واسماين » ] ، 5 - كشك ، 6 - ارو ، 7 - بوزماجن ، 8 - سيام ( يا سنام ) ، 9 - ارغان ، 10 - جاجرود ، 11 - خزاررود ، 12 - خزار ، 13 - سورووذه ، 14 - سنگ گردك درونى ، 15 - سنگ گردك بيرونى ، 16 - مايمرغ . به نظر مىرسد ترتيب شمارش اين رستاقها مرابطه‌اى با مواضع