تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٦

فصل اول در جغرافياى ماوراء النهر

در شمال شرقى ، « مرز حاشيه مزروع و بيابان لم يزرع - كه در سمت شرق خاكريز تا كرمينه ممتد است - قرار دارد » ضلع شمالى آن بعضا در امتداد كرانهء چپ و مرتفع زرافشان ممتد است « 1 » . تلفظ نام‌هاى رستاق‌هاى بخارا و موضع آنها گاه مشكوك است . گاه اريق‌هائى كه رستاق‌هاى مزبور را مشروب مىكرده‌اند و استخرى « 2 » و نرشخى برشمرده‌اند « 3 » از آنها كسب نام كرده‌اند .

اين اريق‌ها به شرح زير است « 4 » :

1 -

اريق كرمينيه : رستاق اين شهر در تأليف استخرى به نام يسير ( ؟ ) خوانده شده .

2 -

شاپوركام [ شافركام - در ترجمهء استخرى « سافرىكام » ناميده شده است ] « 5 » :

( 1 ) - ( مطالب ارزنده‌اى دربارهء حصار پيرامون واحهء بخارا در تأليفات زير وجود دارد ، رجوع شود به : ياكوبوسكى ، « هيئت باستان‌شناسى ؛ « شيشكين » ، « كارهاى باستان‌شناسى در 1937 » ؛ محمد اف ، « مدافعه انشا آتلرى » . - هيئت تحريريه ) . ( 2 ) - استخرى ، 311 - 310 . ( 3 ) - چاپ شفر ، 31 - 30 . ( 4 ) - سيت نياكوفسكى ( « يادداشت‌ها » ، ص 121 و بعد ) معتقد است كه بسيارى از اين اريق‌ها تا اين ايام نيز نام‌هاى خود را حفظ كرده‌اند . رجوع شود به تقريظ من در ZVORAO ، مجلد X I I I ص 115 O . و بعد ؛ و بارتولد ، « آبيارى » ، ص 119 و بعد . ( 5 ) - كام - اصطلاح محلى بخارا كه به‌جاى « اريق » به كار مىرفته ( بارتولد ، « آبيارى » ، ص 29 ) . سيت نياكوفسكى كلمهء « كام‌زر » و « جوىزر » را « زربزرگ » و « زركوچك » ترجمه كرده و از اينجا چنين توان نتيجه گرفت كه كلمهء محلى نهرهاى بزرگتر از « جو » و « جوى » فارسى را مىرسانده . [ كام فيروز ؟ مترجم ] . ( بارتولد ، « آبيارى » ، ص 120 ) .