تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٤٨
فصل اول در جغرافياى ماوراء النهر
در اين مورد شمارش دروازه‌ها از بخش شمال شرقى شهر آغاز شده است و محل آنها را مىتوان به شرح زير مشخص كرد :
دروازهء بهار ، مقابل دروازهء نوبهار ( مزار ) .
دروازهء پل حسان مقابل دروازهء كلاباد ( قرشى ) .
دروازهء مسجد ماخ مقابل دروازهء مردكشان وريو ( سلاخانه و نمازگاه ) .
دروازهء رخنة مقابل دروازهء ابراهيم ( شيخ جلال ) .
دروازهء كاخ ابو هشام مقابل دروازهء ميدان ( قراكل ) .
دروازهء پل بازار كوچك ( سويق ) مقابل غشج ( شيرگران ) .
دروازهء فارجك مقابل حد شرون ( تل‌پاچ ) .
دروازهء دروازجه مقابل راميثن ( اوغلان ) .
دروازهء كوچهء مغان مقابل دروازهء فرغانه ( امام ) .
دروازهء سمرقند مقابل دروازهء سمرقند .
حصار دو رديفه‌اى كه شهر را احاطه مىكرده در قرن دوازدهم ميلادى ، نخست توسط ارسلان خان محمد و زان پس قليچ تمغاج خان مسعود در سال 560 هجرى و در آغاز قرن سيزدهم توسط محمد خوارزمشاه ساخته شد .
پيش از آنكه به نام‌هاى كوىها و خيابان‌هائى كه باقى و محفوظ مانده‌اند پردازيم بايد سخنى چند دربارهء سازمان آبيارى بگوئيم « 1 » . بنا به گفتهء نرشخى اريق [ جوى - نهر ] عمدهء شهر « رودزر » نام داشت . به گفتهء مقدسى « رود از سوى كلاباد وارد شهر مىشود . در اينجا سدها ساخته شده و ورغ‌هاى متحرك تعبيه گشته و الوارهائى قرار داده‌اند . تابستان ، به هنگام آب‌خيز الوارها را يكى بعد از ديگرى هرچه آب بالاتر مىآيد برمىدارند ، بطورى كه بخش
( 1 ) - همانجا ؛ 31 ؛ استخرى 309 - 307 ؛ مقدسى 332 - 331 .