تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٣

فصل اول در جغرافياى ماوراء النهر

عرض با رستاق اشتخن برابر بوده ( مقدسى حتى عرض آن را دو روز راه برآورد كرده بوده ) ولى از حيث طول به‌پاى آن نمىرسيده ( فقط دو منزل راه ) .

شهر كشانى آبادترين مركز سغد شمرده مىشده ( البته بعد از سمرقند ) .

استخرى كشانى را « قلب بلاد سغد » مىخواند . كشانى در دوران پيش از اسلام متصرفه و امارت على حده‌اى بوده « 1 » . لقب كوشان شاه حتى در تأليف طبرى نيز ذكر شده « 2 » .

بنا بگفتهء ابن خردادبه « 3 » زمانى امير سراسر ماوراء النهر را كوشان شاه مىخواندند . محتملا اين خبر مربوط به دوران يوئچژ - يان يا كوشانيان مىباشد . نام كوشانيان به صاحبان و اميران بعدى اين سرزمين يعنى هيتال‌ها ( هياتله ) يا افتاليت‌ها « 4 » نيز رسيد و به ايشان منتقل شد .

ص 9 . حتى در قرن هفدهم م . هم افرينكث مقر حاكم يا بيك بوده و فقط بعدها اين مركز به ده‌بيد منتقل شد . ساكنان هر دو قريه ايرانيان ( تاجيكان ) مىباشند . در افرينكنت عده‌اى عرب نيز وجود دارد ( وياتكين ، « مطالب و مدارك » ، 57 و بعد . ) ( 1 ) 99 - 89 . S ، « Sogdiana » ، Tomaschek - ( 2 ) 59 . S ، « Die cqhronologie » ، Markuart - . ( 3 ) - ابن خردادبه ، 40 . - بدين قرار ظاهرا توماشك كشانى را پايتخت كوشانيان مىشمارد و سخن او مبتنى بر دلايلى است . ( 4 ) - به گفتهء مورخان چينى در كشانى بنائى برپا بوده با تصاوير شاهان چين و تركان و ايران و روم و برهمنان هندى ( 145 . Documents » . P » ، Chavannes ) اكنون اين محل « كشان - آتا » ناميده مىشود ( وياتكين ، « مطالب و مدارك ، » ص 49 ) .