تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢١٥

فصل اول در جغرافياى ماوراء النهر

جايگاهى كى آن را افشينه خوانند از حد كوهك و هم‌چنين به ورسنين در گردد و پيرامون فنك بر دروازهء ريوددتا در فرخشيذ تا در غداود تا كنار رود . و اين رود گرد بر گرد ربض مىگردد چون خندق . و مقدار اين ديوار دو فرسنگ در دو فرسنگ بود » .

بديهى است كه در اينجا تناقضى وجود دارد . زيرا اگر رود بين شهرستان و ربض جارى بوده ممكن نبود « از سمت شمال به صورت خندق ربض » درآمده باشد . در جاى ديگر تأليف استخرى « 1 » و مقدسى « 2 » گفته شده كه مجموعا هشت دروازه وجود داشته بدين‌شرح : غذاوذ ، اسبسك ، سوخشين ، افشين ، ورسنين ، كوهك ، ريودد و فرخ‌شيد . دروازهء فنك در اينجا ذكر نشده ، بدين‌قرار يا همان دروازهء اسبسك است و يا سوخشين . از فنك در تأليف‌هاى سمعانى و ياقوت « 3 » به‌عنوان قريه‌اى كه در نيم فرسخى سمرقند قرار داشته ياد شده است . غذاوذ كوهى بوده در حومهء سمرقند به فاصلهء يك فرسخ از شهر « 4 » . اسبسكت ( در تأليف ياقوت « اسپسكث » ) - قريه‌اى بوده در دو فرسخى سمرقند « 5 » . ورسنين يا ورسنان يكى از كويهاى سمرقند بوده « 6 » . قريهء ريودد ، چنان كه بعد خواهيم ديد در جنوب شهر به فاصلهء يك فرسخ قرار داشته .

در قرن دهم ميلادى ، در نتيجهء روحيهء عصيان و شورش كه در ميان ساكنان شهر

( 1 ) - همانجا ، 318 . ( 2 ) - مقدسى ، 278 . ( 3 ) - « معجم » ، I I I ، 920 . ( 4 ) - همانجا ، 776 ، سمعانى . « غذاوذ » نوشته . ( 5 ) - ياقوت ، « معجم » ، I ، 238 . ( 6 ) - همانجا ، I V ، 921 .