تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٩

فصل اول در جغرافياى ماوراء النهر

داستان لشكركشىهاى قتيبه آمده محتملا در بخش جنوبى درهء سرخان يا اندكى در مغرب آن دره - در بيك‌نشين كنونى شيرآباد قرار داشته « 1 » .

نزديك مصب سرخان قلعهء نيرومند ترمذ « 2 » برپا بوده . دربارهء اين قلعه در تأليفات جغرافيون عرب اطلاعات بالنسبة مفصلى وجود دارد . من اين اطلاعات را در جاى ديگر به صورت تبصره‌ها و حواشى به مقالهء آقاى پاسلاوسكى « 3 » ذكر كرده‌ام . وصف مشروح بقاياى آن شهر را مرهون وى مىباشيم . ويرانىهائى كه آقاى پاسلاوسكى وصف كرده بىشك باقيماندهء ترمذ قرون وسطى مىباشد « 4 »

( 1 ) - بلاذرى - 420 ؛ طبرى ، II ، 1150 ، 1180 . ( 2 ) - ( و . و . بارتولد اين نام را به صورت ( ترميذ ) ( به حاشيهء بعد رجوع شود ) صحيح مىدانسته و در نخستين چاپ روسى ( 1900 ) همه‌جا چنين نوشته . ولى وى در تأليفات بعدى خويش « ترمذ » - نوشته و در چاپ انگليسى - 1928 هم Tirmidh تحرير شده . بدين‌سبب ما هم « ترمذ » - را كه در كتابهاى روسى تحرير شده پذيرفتيم . دربارهء تحقيقات باستانشناسى و نقشه‌بردارى شهرك ترمذ رجوع شود به : ماسون - « شهر ترمذ قديم » ؛ ماسون ، « كارهاى هيئت اعزامى به ترمذ » ؛ شيشكين « در نقشه‌بردارى تاريخى » ؛ لونين - « در تاريخ شهر ترمذ » - هيئت تحريريه ) . ( 3 ) - « دربارهء ويرانه‌هاى ترمذ » - ص 88 - 87 . به گزارش آ . آ . سميونوف رجوع شود ( اصل و تبار سادات ترمذى ) در PTKLA - سال XIX ص 20 - 3 . ( 4 ) - قرائت « ترميذ » كه توماشك مشخص داشته ( 37 . S ، « Sogdiana » ) در تلفظ مردم محل و به وسيلهء سمعانى نيز كه 12 روز در آنجا به‌سر برده تأييد مىشود ( « متون » - ص 55 - چاپ مارگوليوس ذيل كلمهء الترمذى ) . ظاهرا بوميان اكنون نيز نام شهر قديم را چنين تلفظ مىكنند - زيرا افسران روسى كه در سال 1889 آن سرزمين را بازديد كرده‌اند نيز « ترميذ » - يا « تارميذ » - مىنويسند . كالگين - « شرح خط سير » ، ص 393 ؛ كارائولشچيكوف - « خط سير » ، ص 399 .