تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٢
فصل اول در جغرافياى ماوراء النهر
ميلادى اقصى نقطهء متصرفات اسلامى بر سر راه تبت بوده است « 1 » .
ناحيهء طخارستان ميان بلخ و بدخشان قرار داشته . چنان كه مىدانيم اين ناحيه به نام طخاران كه در شمار هادمان پادشاهى يونانى - باكتريائى [ باخترى ] ياد شده‌اند - موسوم گرديده « 2 » .
در عهد حكمفرمائى اعراب و زمان سامانيان ناحيهء طخارستان از كرانهء آمودريا تا كرانه‌هاى هندوكش ممتد بوده است . در اين محل كرانه آمودريا بيشتر ريگزار است و به‌هيچوجه براى آبيارى مصنوعى مناسب نمىباشد .
بزرگترين نقاط مسكونى هميشه به مسافت زياد از رودخانهء مزبور و نزديك مخرج جويها و رودكها از كوهستان قرار داشتند و جويها و رودكهاى اخير الذكر به‌طرف آمودريا جارى بوده ولى - جز در چند مورد استثنائى - به آن نمىرسيدند . جادهء اصلى از بلخ به بدخشان « 3 » از نقاط زير مىگذشته - خلم ( دو روز راه از بلخ ) ، و رواليز يا ولواليز ( دو روز از خلم ) و طايقان
( 1 ) - يعقوبى - « كتاب البلدان » ، 288 . سمعانى ( چاپ مارگوليوس - ذيل كلمهء « البدخشى » ) و ياقوت ( « معجم » - I - 528 ) از رباطى ياد مىكند كه زبيده همسر هرون الرشيد در بدخشان ساخته بوده . ( 2 ) - ؛ 26 - 25 . Les Huns Blancs » . pp » ، Vivien de St . Martin . 33 - S ، « Sogdiana » ، Tomaschek رجوع شود به : گروم - گرژى مايلو - « گذشتهء تاريخى » - ص 6 - 5 . مؤلف در اين جا مىكوشد ثابت كند كه طخاران از قديم در افغانستان مىزيستند و در قرنهاى دوم و اول پيش از ميلاد « غالب نبوده بلكه قومى مغلوب بوده‌اند » - ماركوارت Ta - Hia را هم همان Tukhara مىداند ( رجوع شود به : ahr ؟ ns ؟ Era ، 204 . S ) ( 3 ) - استخرى - 286 .