تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦١

3 - كتاب‌هاى كومكى

معلوم است - نخستين كسى است كه از گرديزى مطلبى نقل كرده ) و بىشك مىتوانست گم‌گشتگيهائى را كه وجود داشته بر طرف كند و فرضيه‌هاى جديد و استوارترى را جانشين آنها سازد . ولى براى حصول چنين نتيجه‌اى اندك انصاف و راستكارى و كمى آشنائى با روشهاى علمى ابتدائى لازم بوده است .

تأليف آقاى راورتى از هردو جهت حتى جوابگوى توقعاتى كه ما عادة از نوشته‌هاى شاگردان داريم نمىباشد . و بدين‌سبب فقط همچون مجموعه‌اى از مطالب و مدارك فراوان ولى فاقد نظم و ترتيب - واجد اهميت است « 1 » .

كتاب آقاى كاهون « 2 » - كه در جاى ديگر از آن سخن گفته‌ايم « 3 » كوشش تازه‌اى است در زمينهء تأليف تاريخ تركان و مغولان . ما كوشيده‌ايم نشان دهيم كه تأليف مزبور با اينكه از لحاظ ادبى اثر درخشانى است از نظرگاه علمى اهميت جدى ندارد .

ا . د . راس ( اكنون سر . ا . دنيسون راس ) در سال 1899 تاريخ مختصر تركستان را در بخش نخست كتاب ( «

The Heart of Asia

» ) « قلب آسيا » چاپ و منتشر كرد « 4 » . خدمت اصلى او عبارت است از بيان تاريخ

( 1 ) - بعد از تأليفهاى دوسون و راورتى ، كاترمر حداكثر مستخرجات را از منابع چاپ نشدهء اسلامى در ضمن حواشى كه به چاپ بخشى از اثر رشيد الدين نوشته - آورده است ( رجوع شود به ماقبل ص 34 ) . ( 2 ) - I Histoire de I ' Asie . Turcs et ؟ Introduction a » ، L . Cahun 1896 Paris ، « 1405 ؟ Mongols des origines a ( 3 ) - ژوئن 1896 - Gmnp رجوع شود نيز به تقريظ هائوتسما ، Houtsma ) 9 - N ، 1896 ، GGA ) رأى تقريظ نويس هلندى ماهية با عقيدهء من متشابه است . ( 4 ) - رجوع شود به تقريظ من در ZVORAO ، مجلد 12 . ص 130 O و بعد .