تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٨

3 - كتاب‌هاى كومكى

نيرومند ترك - توانست نه تنها زبان خويش را حفظ كند بلكه مغلوبان را هم در خود مستحيل سازد . مؤلف به عنوان نژادشناس مىبايست از شيوهء زندگى صحرانشينان و سازمان سياسى ايشان مطلع باشد « 1 » و بداند كه با چنان سازمانى سخن از نظم صحيح در وراثت تاج و تخت و يا انتخابات مرتب و درست نمىتواند در ميان باشد . و حال آنكه مؤلف جدا اين موضوع را كه « 2 » كدام يك از چنگيزيان در فلان يا به همان - مورد بيشتر استحقاق اشغال تخت و تاج سلطنت را داشته و يا اينكه انتخاب فلان و يا به همان خان بطور قانونى - صورت گرفته يا نه - بحث مىكند « 3 » .

( 1 ) - ( ويژگى تأليف هوورث و - بيشتر از آن ، نكتهء خاص كتاب ل . كاهون Introduction a l ' Histoire de l ' Asie . Turcs et Mongols des » ، L . Cahun ) ( 1896 ، Paris ، « 1405 ؟ origines a اينست كه در تحسين و ترحيب اعمال تاريخى صحرانشينان ترك و فاتحان صحرانشين فوق العاده غلو مىكنند . به طورى كه ا . گ . براون ( 15 - 13 . A Lit . Hist , Vol . III , pp ) به حق خاطرنشان كرده اين مؤلفان و بخصوص كاهون تأثير فراوان در « محافل افراطى ملى تركيه و نهضت پان - توركيست ( اتحاد ترك ) داشته‌اند . - هيئت تحريريه ) . ( 2 ) - 218 ، 180 ، 171 . Vol . I , pp ، « History of the Mongols » ، Howorth ( 3 ) - مقالات اين مؤلف دربارهء اقوام مختلف آسياى ميانه هم از لحاظ علمى واجد چندان اهميتى نيست . مقالات مزبور در JRAS سال‌هاى 1898 - 1875 تحت عنوان كلى « The Norther Frontagers of China » چاپ شده است . آخرين مقالهء وى : The Muhammedan Turks of Turkestan from » the Tenth to the Thirteenth » ) ( July ، 1898 ، - JRAS ، « Century مربوط به قراخانيان است . درجهء اهميت علمى آن در سخنان زير آقاى هوورث ( ص 468 ) به قدر كفاف ارزيابى شده : « متقدم‌ترين مؤلفانى كه از هجوم بغراخان به ماوراء النهر سخن گفته‌اند - دو قرن بعد از مرگ وى - نوشته‌اند » .