تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٤

2 - هجوم مغول

در دربار اسكندر - نوادهء تيمور - مىزيسته در فارس در حدود سال 815 هجرى كتابى نوشته ( نسخهء خطى آن عنوان ندارد ) . اين تأليف شامل تاريخ عمومى « 1 » است كه بيشتر برپايهء گفته‌هاى حمد اللّه قزوينى و رشيد الدين مبتنى مىباشد . با اين حال مؤلف مزبور بيش از ديگر مورخان از افسانه‌هاى قديمى كه دربارهء تاريخ خانان جغتائى رواج داشته استفاده كرده است .

سنخ اين اخبار نمودار آن است كه از منابع مغولى و اويغورى اخذ شده نه اسلامى . مثلا دربارهء خان ترماشيرين كه نارضائى مغولان را ، بر اثر

( 1 ) - . sq 062 . Vol . III . p ، « Pers . MSS » ، Rieu در موزهء آسيائى نسخهء ديگرى از اين تأليف وجود دارد ( شمارهء bc 566 ) ( 381 INA , C ) . من اين كتاب را ( در چند تأليف خويش ) « مجهول المؤلف اسكندر » خوانده‌ام و حال آنكه تأليف محفوظ در موزهء بريتانيا 159 Pers » Or » ، Rieu ) ( 180 . MSS , Vol . I p ) ، كه آن هم فاقد عنوان و نام مؤلف است ، « مجهول المؤلف شاهرخ » ناميده شده ( رجوع شود به : غياث الدين ، چاپ زيمين ، مقدمه ، ص XXXIII و بعد ؛ بارتولد . « دربارهء تدفين تيمور » ص 20 و بعد ) . تأليفى كه اته [ تحت عنوان ناصحيح « اصح التواريخ » ( 2 Elliot ) 22 - 21 . pp ، « Catalogue » ، ؟ Sachau - Ethe ] وصف كرده با اين تأليف ( همچنان‌كه در چاپ روسى اين كتاب ( 1900 ) و در مقالهء من ( « نهضت مردم سمرقند » ) در ZVORAO ، مجلد XVII ، ص 6 O گفتم يكى نبوده بلكه با « تاريخ خيرات » ( به بعد رجوع شود ) يكى است . به مقالهء من تحت عنوان « موسوى مورخ » نيز بنگريد . ( بارتولد بعدها به اتكاى گفتهء دولتشاه ( چاپ براون ، 371 ) معلوم داشت كه آنچه اصطلاحا « مجهول المؤلف اسكندر » ناميده شده به قلم معين الدين نطنزى در 816 هجرى ، نوشته شده . رجوع شود به : بارتولد « بارى ديگر دربارهء كتاب مجهول المؤلف اسكندر » ؛ بارتولد : « تشخيص كتاب مجهول المؤلف اسكندر » - هيئت تحريريه ) .