تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤١

2 - هجوم مغول

تاريخ منظوم آن لشكركشىها را به زبان تركى تنظيم مىنمودند استفاده مىكرده « 1 » . محتملا افسانهء عجيب‌وغريب پيمانى كه گويا ميان برادران خابول - نياى چنگيز خان - و خاچولى - نياى تيمور - بسته شده بوده ، نيز از اويغوران سرچشمه مىگيرد . طبق پيمان مزبور اخلاف خابول مىبايست تخت سلطنت را اشغال كنند و بازماندگان خاچولى شغل وزارت را . و گويا در همان زمان نيز سندى « 2 » كه ممهور به « آل طمغا » ( مهر سرخ ) بوده نوشته شد . پيمان ميان چنگيز خان و خراچر يا تراچر ( يكى از اخلاف خاچوئى ) و زان پس ميان دؤواخان و ايلنگيز ( نوهء خراچر ) نيز تجديد شد . اين پيمان در دوران پرآشوب سلطنت على سلطان مفقود شد . به موجب اين پيمان خراچر و بعضى از اخلاف وى فرمانروايان ذى اقتدار قلمرو دولت جغتاى بوده‌اند . دربارهء قدرت خراچر و اخلاف وى در هيچ‌يك از آثار مورخان قرنهاى سيزدهم و چهاردهم خبرى مشاهده نمىشود و دوسون « 3 » هم در گذشته به اين نكته اشاره كرده است . مع هذا افسانهء اين وزيران ذى اقتدار ، كه

( 1 ) - دربارهء اين تاريخ و عنوان آن يعنى « تاريخ خانى » رجوع شود به : بارتولد ، « گزارش مأموريت تركستان » ( 1902 ) ، ص 188 . ( 2 ) - دربارهء اين سند تاريخ مختصر الغ بيك مشروح‌تر از همه سخن مىگويد . رجوع شود به : « شجرة الاتراك » ترجمهء مايلس ، 373 . ( 3 ) - . 109 - 108 . t . II , pp ، « Histoire des Mongols » ، D ' Ohsson ايراد دوسون مبنى براينكه نام خراچر در تأليف رشيد الدين نيامده درست نيست : چه در « افسانهء بهادران » ( « افسانهء نهان » ترجمهء كافاروف ، 134 ؛ ( چاپ كوزين 158 ) ) و چه در تأليف رشيد الدين ( چاپ بلوشه ، 178 ؛ چاپ برزين ، بخش ، XV ، 144 ) نام خراچر هم در شمار اميران جغتائى آمده ؛ ولى دربارهء اهميت و مقام وى در دولت جغتائيان ، در منابع مزبور ، حتى كلمه‌اى هم يافت نمىشود .