تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٧

2 - هجوم مغول

بسيارى از مورخان و از آن جمله جوينى از وجود نسخ كتبى ياسا سخن گفته‌اند و به گفتهء مورخ اخير الذكر اين قوانين بر اوراقى - كه در خزانهء شاهزادگان بزرگ حفظ مىشده - مرقوم گشته بود . و چون خان جديدى بر تخت مىنشست و يا لشكر بزرگى عازم جنگ مىشد و يا مجمع شاهزادگان براى بحث در امور ملك تشكيل مىگرديد ، اوراق مزبور را مىآوردند و امور برطبق آن رتق‌وفتق مىشد « 1 » .

آيا هيچ يك از مورخان چنين نسخه‌اى را از ياسا ديده بوده‌اند يا نه ؟

معلوم نيست . مشروح‌ترين اطلاعات را دربارهء مقررات ياسا در تأليف مقريزى ( تقى الدين احمد - متوفى به سال 845 هجرى ) نويسندهء مصرى توان يافت « 2 » .

به صورت « تونچن » آمده است . : 183 . Hammer - Purgstall , Geschichte der Goldenen Hords , S . ( Tundschin در خلاصهء تاريخ اربع اولوس الغ بيك اصطلاح « شب آشوب » - كه بالكل نامفهوم است - به كار رفته ( نسخهء خطى موزهء بريتانيا - ورق 56 ، 26190 . Add ) . به مقالهء من تحت عنوان « نوشتهء فارسى بر ديوار مسجد آنى منوچه » ( ص 31 ) رجوع شود . در آنجا اصطلاح ديگرى « تنكغال يرليغ » از وصاف به كار رفته . ( 1 ) - « متون » ، ص 103 ؛ جوينى ، چاپ قزوينى ، I ، 17 و بعد . بنگريد به رشيد الدين چاپ كاترمر ص CLXI . ( 2 ) - متن و ترجمهء فرانسوى در مجموعهء منتخب سيلوستر دساسى : . eq , traduction 58 De Sacy , Chrestomathie arabe , t . II , texte , p ) ؛ ( . sq 160 . P