تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٣

2 - هجوم مغول

گشته است ولى مؤلف « جهانگشاى » خيلى جوانتر بوده و وى را نمىتوان در شمار معاصران هجوم مغول محسوب داشت . اما با اين حال مىتوانسته از گفته‌هاى افراد مسن‌ترى كه هم عصر آن دوران بوده‌اند استفاده كند .

تأليف جوينى شامل تاريخ مغولان - تا لشكركشى هلاكو به جنگ اسمعيليان مىباشد . در برخى از نسخ خطى « 1 » به صورت « ذيل الكتاب » - فصل مربوط به فتح بغداد افزوده شده . جوينى گذشته از اين تاريخ خوارزمشاهيان را نيز در تأليف خويش آورده ( به ماقبل رجوع شود ، ص 92 ) . بخشى از اين كتاب كه مربوط به تسخير ماوراء النهر و خراسان به دست مغولان است در مجموعهء منتخبات شفر نقل شده « 2 » .

تاكنون تأليف جوينى - چنان كه شايستهء آن بوده - ارزيابى نشده است . حتى دوسون مؤلف را متهم ساخته كه از مغولان - مغولانى كه ميهن وى را ويران كرده بودند - با نثرى آراسته و مصنوع تملق گفته است ، تملقى بيش از حد . دوسون بدون اينكه به مزاياى اين تأليفات اشاره كند دريغ مىخورد كه مؤلف « در روشن كردن وقايع بيشتر از اينكه هست جانب حقيقت را مرعى نداشته و در بيان مطلب نظم بيشترى ملحوظ نكرده » « 3 » . نخستين ناقد تاريخ مغولان آبل رموزا « 4 » به غير منصفانه بودن اين ملامت - يعنى

( 1 ) - مثلا نسخهء خطى 34 ، 2 ، GPB IV به گفتهء محمد قزوينى ( در مقدمه‌اى كه به چاپ جوينى مجلد 1 - ص LXIII نوشته ) اين ذيل نوشتهء نصير الدين طوسى بوده . ولى استاد براون ( 66 A Lit . Hist , Vol . III , p ) فقط مىگويد كه اين محتملا ضميمه‌اى است كه در زمان متأخرى بدان افزوده‌اند ) . ( 2 ) - . 160 - 110 . t , II , pp ، « Chrestomathie Persane » ، Schefer . ( 3 ) - . t . I , pp . XX - XXVII ، « Histoire des Mongols » ، D ' Ohsson . ( 4 ) - . 437 Sur l ' histoire des Mongols » . p » ، musat ؟ Abel Re .