تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٢

2 - هجوم مغول

اطلاعات دربارهء وضع خراسان - زادگاه مؤلف - آن زمان در تأليف وى مندرج است . ولى وقايع جنگى را مختصرتر از ديگر منابع نقل كرده .

جوزجانى - كه در 589 هجرى متولد شده - در خدمت ملوك غور بوده ، و بدين‌سبب حوادث افغانستان را با تفصيل خاصى نقل مىكند . وى شخصا در دفاع از قلعه‌اى شركت داشته . در سال 624 هجرى مؤلف به هندوستان هجرت كرد و زان پس در آنجا شاغل مقام قاضى القضاة بوده و تأليف خويش را هم در سال 658 هجرى در همان كشور به رشتهء تحرير در آورده .

هيچ يك از اين سه منبع دربارهء برخى از لشكركشىها - مثلا از آن جمله لشكركشى جوچى از اترار به سمت بخش سفلاى سير دريا ( سيحون ) - سخن نمىگويد . شرح بسيار مختصر تاريخ مغولان - از چنگيز خان تا هلاكو خان را نصير الدين طوسى ( متوفى به سال 672 هجرى ) در آغاز كتاب « زيج ايلخانى » « 1 » آورده است .

علاء الدين عطا ملك بن محمد جوينى ( متوفى به سال 681 هجرى ) شرح كامل لشكركشىهاى مغولان را در « تاريخ جهانگشاى » خويش نقل كرده . كتاب جوينى در همان سالى كه كتاب جوزجانى « 2 » تحرير شده تأليف

( 1 ) - نسخهء خطى اين تأليف كه به موزهء بريتانيا ( 7698 . Add ) تعلق دارد توسط ريو وصف شده ( 454 . Rieu , Pers MSS , Vol . II , p ) . در ميان نسخ ابتياعى بعدى موزهء بريتانيا نسخهء ديگرى از اين تأليف وجود دارد ( 7464 . Or ) كه قديم‌تر و دقيق‌تر است و حاوى مقدمهء تاريخى مفصل‌تر مىباشد . دربارهء مؤلف رجوع شود به : ، ؟ Ethe ؛ 348 - 344 . sq . S 484 Vol . II , p « . ALit . Hist » . Browne . « Neupersische Litterature » . ( 2 ) - اين مانع از آن نيست كه راورتى ( جوزجانى ، ترجمهء راورتى II ، 987 ، حاشيه ) مؤلف « تاريخ جهانگشاى » را در شمار نويسندگانى كه « از يك تا سه قرن » بعد از جوزجانى زندگى مىكرده‌اند - آورد .