تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠١

1 - عهد پيش از مغول

بنا به گفتهء ابن خلكان « 1 » تأليف سمعانى مشتمل بر 8 مجلد بوده و حتى در قرن سيزدهم ميلادى ( ششم هجرى ) جزو كتب نادره شمرده مىشده . و خلاصهء آن در سه مجلد - از ابن اثير مورخ - بيشتر [ از اصل ] انتشار داشته « 2 » . چاپ عكسى نسخهء خطى موزهء بريتانيا را استاد مارگوليوس منتشر كرده است « 3 » . يك نسخهء تقريبا كامل تأليف سمعانى در كتابخانهء موزهء آسيائى موجود است « 4 » .

معجم جغرافيائى ياقوت « 5 » ( شهاب الدين ابو عبد اللّه الحموى ، متوفى به سال 626 هجرى ) آنچنان معروف است كه دربارهء آن مشروحا سخن نخواهيم گفت . ياقوت مدارك و مطالب فراوان گرد آورد و بيشتر آنها را از كتابخانه‌هاى مرو جمع‌آورى كرد . وى تقريبا همهء شهرها و روستاهاى بالنسبة مهم كشورهاى اسلامى را برمىشمرد .

ياقوت كوشيده تلفظ واقعى اسامى شهرها را كه به سبب ويژگىهاى الفباى عرب در تعريب ، تاحد ناشناخته ماندن ، تغيير و تحريف مىيابد ، معلوم كند . ولى در اين زمينه‌گاه توفيق نيافته و بخصوص در مواردى كه نام شهرها را فقط از كتاب‌ها معلوم داشته با ناكامى روبرو شده است .

( 1 ) - چاپ ويوستنفلد ، شمارهء 406 ؛ ترجمهء دسلن ، II - 157 . ( 2 ) - ويوستنفلد آغاز اين خلاصه را چاپ و منتشر كرده : Specimen el - Lobabi sive Genealogiarum Arabum . . . nune ) ( 1835 ، stenfeld , Cottingae ؟ Primum arabice ed . et praefatus est F . Wu ( 3 ) - GMS , XX ( 4 ) - 146 . p ، « Notices sommaires » ، Rosen دربارهء مؤلف و كتاب وى رجوع شود به بروكلمان . Sq 329 GAL , Bd I , S ( 5 ) - توسط ويوستنفلد چاپ و منتشر شده . اطلاعات مربوط به شرح زندگى ياقوت را در تأليف كرمر مىتوان يافت . ( 436 - 433 . Culturgeschichte . Bd II , S )