أنوار العرفان — الصفحة ٨٥

نور پانزدهم در بيان معناى وجود نفسى و رابط و رابطى

لغيره است ، و تا آن‌كه منتسبين تحقّق نداشته باشند ، اين نحو وجود تحقّق نپذيرد ، اين را وجود رابط گويند .

و وجود فى نفسه بر دو قسم است : يا لنفسه است ، مانند وجود جواهر ، يا لغيره مانند وجود اعراض ، مثل قيام نسبت به زيد كه وجود فى نفسه است ؛ لكن لغيره يعنى به واسطهء غير محقق است ، و محتاج است به غير در تحقّق .

و وجود لنفسه هم يا بنفسه است ؛ يعنى به نفس ذات خود موجود است ؛ مانند وجود مبدأ تعالى ؛ يا آن‌كه بغيره موجود است ؛ مانند وجود جواهر ممكنة الوجود ، كه به واسطهء ارتباط و انتساب به علت اولى موجودند .

اين تقسيم به حسب ملاحظهء بعضى از اقسام وجودات امكانى است نسبت به بعضى ، و الا تمام مراتب موجودات ، سلسلهء امكان من العقل الكلى الى الهيولى ، نسبت به وجود حضرت واجب الوجود - جلّت عظمته - وجودات لغيره‌اند ؛ زيرا كه نيستند مگر ارتباطات محضه و انتسابات صرفه ؛ مانند معانى حرفيه كه محتاجند در تعقل و در تحقّق خارجى هر دو به منتسب اليه . و از اينجا است كه تصديق فرمودند جناب ختمى مآب شعر لبيد را :

ألا كلّ شيء ما خلا اللّه باطل * و كلّ نعيم لا محالة زائل

« 1 » و در اين مرحله فرموده است جناب حكيم طوسى رحمه اللّه :

موجود به حق ، واحد اوّل باشد * باقى همه موهوم و مخيّل باشد

چيزى كه به غير حق در آيد به نظر « 2 » * نقش دويمين چشم احول باشد

« 3 » و در آيهء وافى هدايهء يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ « 4 » دلالت

( 1 ) . ديوان لبيد ، ص 148 . ( 2 ) . مصدر : هر چيز جز او كه آيد اندر نظرت . ( 3 ) . مجموعه اشعار خواجه نصير ، ص 115 . ( 4 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 15 .