أنوار العرفان — الصفحة ٤٣٠

[ نور اوّل ] « 1 » در تحقيق حدوث زمانى از براى عالم اجسام بكليتها و قول به انتهاى امتداد زمانى در طرف ازل و ابد و اثبات خرابى ديوار عالم اجسام ، از فلكيات و ارضيات ، با ملاحظهء قواعد حكميه و مراعات قوانين فلاسفه

رمضان و يا محرم الحرام ، كه يوم تولد عالم است ، ايّام و شهور عالم ربوبى است كه منتزع است از حركت افلاك ، عالم عقول كما لا يخفى .

لكن فاضل مجلسى رحمه اللّه را عقيده آن است كه توهم مىشود قبل از زمان ، ايجاد دنيا .

و مقدر مىشود امتدادى مثل امتداد زمانى كه بعد از ايجاد عالم هست . « 1 » و دانستى كه قول به زمان موهوم ، بديهى البطلان است .

و الحاصل ، قبل از ايجاد عالم اجسام ، محقق است امتداد دهرى كه منتزع است از حركت عقول . و هر روزى از آن به قدر هزار سال اين عالم است ؛ كما قال عزّ من قال : وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ . « 2 » و قبل از آن محقق است امتداد سرمدى ، كه منتزع است از حركت فعل اللّه . و امتداد سرمدى هر روزى از آن به قدر پنجاه هزار سال اين عالم است . و آن را يوم اللّه گويند ؛ كما قال : فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ . « 3 »

پس عالم اجسام بكليتها حادث است به حدوث دهرى مقارنا بالزمان . و عالم عقول حادث است به حدوث سرمدى ، و فعل اللّه عين التجدد و الحدوث . پس قدم و ثبات و دوام و ازليت و ابديت و اوّليت و آخريت ، بلا اوّلية و لا آخرية ، مخصوص « 4 » ذات قديم على الاطلاق است جلّت عظمته . « فكان اللّه و لم يكن معه شيء » « 5 » و كُلُّ مَنْ عَلَيْها « 6 » فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ . « 7 »

و از جملهء اخبارى كه دلالت دارد بر اينكه از براى خلقت دنيا اوّل هست و زمان

( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 57 ، ص 218 : « و على هذا لا بعد في أنّ الحكمة الإلهيّة كانت اقتضت أن يقدّر للزمان المتقدّم على زمان الدنيا ، بل للزمان المتأخّر عن زمانها أيضا بأمثال ما قدّره لزمانها من السنين إلى الساعات ، لكن مع رعاية نوع مناسبة لهذه الأجزاء إلى المقدّر بها » . ( 2 ) . حج ( 22 ) آيهء 47 . ( 3 ) . معارج ( 70 ) آيهء 4 . ( 4 ) . الف : مخصص . ( 5 ) . صحيح بخارى ، ج 8 ، ص 175 . ( 6 ) . الف : كل شيء . ( 7 ) . رحمان ( 55 ) آيهء 26 و 27 .