أنوار العرفان — الصفحة ٣٢٣
نور چهل [ و ] « 3 » دويم در تحقيق معناى ايمان و كفر ، و بساطت و تركيب آنها على اختلاف الأقوال و فرق بين ايمان و اسلام
و در كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت است كه :
« اسلام پيش از ايمان است ، و بر اسلام ارث مىبرند و نكاح مىكنند و به ايمان ثواب داده مىشوند » . « 1 »
و اين حديث دلالت دارد كه ايمان در قلب است . و روايت ديگر دال است بر تركيب ايمان از اعتقاد و عمل به اركان . « 2 » و روايت ديگر دال است كه عمل به اركان و شهادت به زبان اسلام است و اعتقاد به ولايت اهل بيت عليهم السّلام ايمان است . و از امام محمد باقر عليه السّلام روايت است كه :
« مسلمان كسى است كه سالم باشند مسلمانان « 3 » از دست و زبان او . و مؤمن كسى است كه امين شمارند مؤمنين او را بر اقوال خود » . « 4 »
و از قول خداى تعالى ، قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ « 5 » الآيات ، ظاهر مىشود تركيب ايمان .
و از قول او تعالى ، الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ « 6 » ظاهر مىشود بساطت او .
و ظاهر اين است كه در شرع ، لفظ « ايمان » اطلاق بر تمام معانى مزبوره شده است .
و اينكه اعتقاد بالاتفاق روح ايمان و حقيقت آن است ، شك در آن نيست . و اينكه اعتقاد به وجوب واجبات و حرمت محرمات ، كه بالضرورة من الدين ثابت است ، داخل در ايمان است ، شك و شبهه ندارد .
پس حقيقت ايمان ، اعتقاد است به وجود مبدأ تعالى و علم و قدرت و اختيار و اراده و عدل و ساير كمالات او ، و اعتقاد به معاد و ايصال ثواب و عقاب و ساير تفصيلات آن از صراط و ميزان و تطاير كتب و بهشت و جهنم و انواع نعيم و اصناف عذاب و غيرها ، و اعتقاد به جميع ما جاء به النبى ، از كتاب و احكام و فرايض و سنن و
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 171 - 173 ، ش 4 : . . . فقال أبو عبد اللّه : « . . . إنّ الإسلام قبل الإيمان ، و عليه يتوارثون و يتناكحون ، و الإيمان عليه يثابون . . . » . ( 2 ) . كشف الغمة ، ج 2 ، ص 268 : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : « الإيمان إقرار باللسان و عمل بالأركان و يقين بالقلب » . ( 3 ) . الف : ندارد . ( 4 ) . مشكاة الأنوار ، ص 40 . ( 5 ) . مؤمنون ( 23 ) آيهء 1 . ( 6 ) . عصر ( 103 ) آيهء 3 .