أنوار العرفان — الصفحة ٢٨٧

نور سى و دويم در بيان معناى ختم نبوت ، و استمداد تمام انبيا از نور مقدس جناب خاتم صلّى اللّه عليه و آله

گرچه در ظاهر ز آدم‌زاده‌ام * در حقيقت جد جد افتاده‌ام

زان كه بهر من بُدش سجدهء ملك * بهر من او رفت تا هفتم فلك

« 1 » قال عليه السّلام : « و آدم تحت لوائي » . « 2 »

فرزند آدمى و دلى بِه ز آدمى * شك نيست اندر اينكه بود دُر بِه از صدف

« 3 » پس به هر شريعت كه عمل كرد ، شريعت او بود ، نه از غير ، خذ هذا .

و الحاصل ، به واسطهء كمال استعداد امت مرحومه ، تمام شد تبليغ احكام ، و كامل شد دين از اهتمام اين سيد بزرگوار صلّى اللّه عليه و آله ، و ظاهر شد حق كما هو حقه به وجود مسعود خليفهء كل و هادى سبل ، كه « من رآني فقد رأى اللّه » ، « 4 » و لايح شد سرّ « كنت كنزا مخفيّا فأحببت أن أعرف ، فخلقت الخلق لكي أعرف » . « 5 »

اهل حقيقت گفته‌اند كه عالم كون ، كه عالم كبير است ، بعينه در ترقّى كمالات ، مانند انسان است كه عالم صغير است . چنان‌چه انسان از نطفه بودن و علقه بودن به مرور ترقّى نموده ، به مرتبهء عقل كل رسد ، حال انسان كبير نيز اين است كه قبل از ايجاد حضرت ابو البشر « 6 » مرتبهء حيوانيت داشت و در حال نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي « 7 » كه نفس ناطقه بروز كرد از عالم ، اوّل بلوغ انسان كبير بود و به مرور قوهء نظريه و عمليه و آثار و

( 1 ) . مثنوى معنوى ، دفتر چهارم ، ص 224 : بهر اين فرموده است آن ذو فنون * رمز نحن الآخرون السابقون گر به صورت من ز آدم‌زاده‌ام * من به معنا جد جد افتاده‌ام كز براى من بدش سجده ملك * و ز پى من رفت بر هفتم ملك ( 2 ) . خصال ، ص 415 ، ش 5 . ( 3 ) . كليات نظامى ، خسرو شيرين ( طلب كردن طغرل شاه ، حكيم نظامى را ) ، ص 292 : ز خروارى صدف يك دانه دُر به * زلال اندك از طوفان پُر به ( 4 ) . مسند احمد ، ج 2 ، ص 261 . ( 5 ) . مشارق انوار اليقين ، ص 27 . ( 6 ) . الف و ب : بو البشر . ( 7 ) . حجر ( 59 ) آيهء 29 ؛ ص ( 38 ) آيهء 72 .