أنوار العرفان — الصفحة ٢٦٣

نور بيست [ و ] ششم در بيان توفيق آيات و اخبار مرويه به خصوص طينت با قواعد عدليه و انطباق با ادلهء عقليه

لوحى آفريده بىنقش و بىرنگ ، و لكن قابل تمام الوان به واسطهء حركت تو به سوى كمالات ، و رسوخ عقايد حقه و انوار علوم و ملكات حميده ، [ خاك ] « 1 » استعداد و قابليت تو مخمّر شود به آب شيرين و شهد . و به سبب ميل تو به سوى شهوات و ظلمات معاصى ، به آب تلخ و خاك شور عجين آمد : وَ هَدَيْناهُ « 2 » النَّجْدَيْنِ . « 3 »

آرى اين تخمير ازيد قدرت حق است با قدرت و اختيار تو ، نه او معزول است از حكم خود ، و نه تو مجبورى در افعال خود ، وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى . « 4 »

و مقصود از عالم ذرات ، كه در اخبار وارد است ، وجود تو است در مراتب عاليه و سلسلهء طوليه ، به عين وجود علل سابقه به نحو اعلى و اشرف ؛ چون فى الحقيقه علل سابقهء تو منشأ تحصل و تعيّن تو باشند . پس به تعيّن آن‌ها تعيّن دارى در مراحل عاليه ، كه آن‌ها حقيقة حقيقت تواند و تو رقيقهء آن‌هايى ؛ چنان‌چه در چند موضع اشاره شد . و ذكر شد كه مقصود افلاطون الهى از تقدم نفوس بر ابدان ، شايد تقدم علل نفوس باشد ، و الا دانستى كه نفس ناطقه موافق حديث كميل بن زياد و رأى اكابر حكما ، حادث است به حدوث بدن ، و در اول حدوث ، محض استعداد و قوهء صرف است ؛ چون هيولى .

پس تخميرى كه در آثار اهل عصمت و طهارت عليهم السّلام وارد شده است ، بايد مقصود همين باشد كه ذكر شد كه موافق قواعد عدليه و براهين عقليهء صحيح باشد . و اينكه وارد شده است كه جناب آدم - على نبيّنا و عليه السلام - در وادى عرفات ، بنى آدم را به صورت ذرات ديده ، « 5 » و خطاب أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ و جواب قالُوا بَلى « 6 » آن وقت شد ،

( 1 ) . الف : ندارد . ( 2 ) . الف و ب : فهديناه . ( 3 ) . بلد ( 90 ) آيهء 10 . ( 4 ) . انفال ( 8 ) آيهء 17 . ( 5 ) . بحار الأنوار ، ج 39 ، ص 178 ، ش 33 : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : « يا علّي : ائت الوادي . . . قال : لمّا خلق اللّه تعالى آدم أخرج ذرّيّته عن ظهره مثل الذرّ ، فأخذهم ميثاقهم أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى ، فأشهدهم على أنفسهم . فأخذ ميثاق محمّد و ميثاقك . . . » . ( 6 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 172 .