أنوار العرفان — الصفحة ١٨٨

نور سيم در بيان حقيقت جسم به مذاق اشراقيين ، و تركيب جسم از هيولى و صورت بنابر مذاق مشائين ، و بيان معناى هيولى و صورت

استعداد و قوه باشد . و اين « 1 » نيست مگر هيولى .

بدان كه هيولاى عالم كون و فساد ، كه عالم عنصريات است ، قابل است صور [ غير ] « 2 » متناهيه را به حسب فعل فاعل غير متناهى . و فعل فاعل غير متناهى لازم دارد قابل غير متناهى را . پس از مفيض صور ، افاضه مىشود بر هيولى آنا فآنا صور متجدده ، و فاسد مىشود صور سابقه . و شايد آيهء وافى هدايت يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ « 3 » اشاره به تجددات حوادث عالم كون و فساد باشد . و كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ « 4 » را نيز اشاره است به اين . چنان‌چه فاعل تحصل و فعليت محضه است ، قابل هم محض قوه و استعداد است ، آن معدن نور ، و اين يك منبع ظلمات ؛ آن يك غناى محض ، و اين [ يك ] « 5 » فقر بحت . كأنّه هيولى در مرتبهء ذات صور امكان است ، و ذات فاعل وجوب و وجود و فعاليت و فعل صرف . و فى المثل هيولى آينه‌اى است ظهور صور فعل جميل على الاطلاق را : « 6 » قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي . « 7 » و هر صورتى معدّ است مر جسم را از براى قبول صورت ديگر . فرد :

نو ز كجا مىرسد ، كهنه كجا مىرود * گرنه « 8 » وراى نظر ، عالم بىمنتها است

« 9 »

( 1 ) . ب : آن . ( 2 ) . ب : ندارد . ( 3 ) . رعد ( 13 ) آيهء 39 . ( 4 ) . رحمان ( 55 ) آيهء 29 . ( 5 ) . ب : ندارد . ( 6 ) . الف و ب : [ لمؤلفه ] : مصورى كه بر افروخت روى زيبا را * [ روا بود كه نبندد ره تماشا را ] ز روزگار [ ازل تا ] ابد مصور كل * نداده است چنين صورتى [ صورت ] هيولى را هر آن‌كه اهل حقيقت بود ز صورت يار * بديد معنى صنع حكيم دانا را ( 7 ) . كهف ( 18 ) آيهء 109 . ( 8 ) . الف : وارنه ، ب : ورنه . ( 9 ) . ديوان شمس ، غزل شمارهء 462 .