تسنيم المقربين ( شرح منازل السائرين خواجه عبدالله انصارى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٠

سبك تسنيم المقربين

ديباجهء متكلف نادلپذيرى دارد .

آنچه درباره سبك تسنيم بايد گفت اينكه اين كتاب نيز در مواردى كه تبادكانى خود سخن مىگويد سادگى ياد شده را دارا است و هر از چند گاهى به تناوب يكى از انواع صناعى ادبى چون جناس و لفّ و نشر و طباق و تضاد را مرتكب مىشود . و اما آن قسمت از كتاب كه ترجمهء عبارات عبد الرزاق كاشى است هم به لحاظ تحت اللفظى بودن ترجمه و هم به علت اينكه مملوّ از اصطلاحات و عبارات تخصصى فن عرفان نظرى است روانى خاصى مشاهده نمىشود بلكه ملال‌آور نيز هست .

از خصايص عمومى سبك اين دوره كه به وفور در آثار عهد تيمورى و صفوى ديده مىشود و تسنيم المقربين نيز مشمول همان است ، تسامح دستورى و لغوى است كه نمونه‌هايى از آن آورده مىشود : مثلا استعمال تركيب « چنانچه » به جاى « چنان كه » .

تداخل استعمال « آنكه » با « آنچه » .

حذف افعال بدون قرينه .

كاربرد « وى » و « او » به جاى « آن » . استعمال « همانا » در معنى ظن و گمان .

استفاده از افعال وصفى فراوان در جملات بدون رعايت درستى آنها . استعمال « گذارد » به جاى « مىگذارد » و استعمال « مىشود » به جاى « شود » . استعمال عبارات و شبه جمله‌هاى عربى در ميان متن فارسى ، بدون مشخص كردن مرز و حايل بين بخش عربى و فارسى .

از ديگر خصايص نثر در اين دوره اطناب در بيان مقصود است آن‌چنان‌كه موضوع و مقصود در لابلاى سخن گم مىشود و اين امر بيشتر در طرح مقدمه و تمهيد مطلب جلوه‌گر است ؛ و يكى از مصاديق بارز اين امر مقدمهء فارسى تسنيم المقربين است .

از ديگر خصايص سبك تسنيم با نمونه :

استعمال « همچنان » به جاى « آن‌چنان » مانند : « توبه‌كننده از گناه همچنان از كدورت گناه پاك است كه گويى هيچ گناه نكرده است » .