تسنيم المقربين ( شرح منازل السائرين خواجه عبدالله انصارى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٨

باب البقاء « 4 »

البقاء « 1 » اسم لما بقي « 2 » بعد فناء الشواهد و سقوطها .

بقا اسمى است مر آن چيزى را كه به وصف بقا بود بعد از فناء رسوم ظاهر مظاهر و سقوط ظلال آن از اعتبار معتبر . چون مراد به شواهد در اين مقام رسوم مظاهر است كه شواهد و دلايل حقيقتند ، بعد از فنا و سقوط ايشان بجز « 3 » حقيقت چيزى باقى و قايم نماند .

اما بقا [ را ] اطلاق « 4 » نمىكنند پيش از شهود حضرت جمع ذات . قال اللّه تعالى : كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ « 5 » فالباقي بالحقيقة هو اللّه تعالى .

بيت

تو او نشوى ، ولى اگر جهد كنى * چندان به روى كز تو ، تويى برخيزد

و هو على ثلاث درجات :

و مقام بقا بر سه درجه است :

الدّرجة الاولى : بقاء المعلوم بعد سقوط العلم عينا لا علما ،

درجهء اول ، بقاى معلوم است بعد از سقوط علم ؛ يعنى علم ساقط بود ، و آنچه به علم معلوم بود ثابت ؛ كه بقاى معلوم نه به وجه معلوميّت بود ، بلكه از حيثيّت عينيّت « 6 » بود .

« عينا لا علما » اين معنى دارد كه باقى ماند عين ذات حق « 7 » بكونه معلوما .

و بقاء المشهود بعد سقوط الشّهود ؛ وجودا لا نعتا ؛

ديگر ، بقاى مشهود است بعد از سقوط شهود ؛ يعنى شهود ساقط بود و آنچه به وى مشهود بود باقى ؛ كه بقاى مشهود از روى وجود بود نه از روى نعت كه مشهوديّت است .

پس شهود ساقط بود و مشهود باقى . و اين درجهء دوم مقام بقا است .

و بقاء ما لم يزل حقّا ، بإسقاط ما لم يكن محوا .

( 1 ) . ج : القباء . ( 2 ) . ك : + قائما . ( 3 ) . ج : بحر . ( 4 ) . ج : بقا اطلال . ( 5 ) . الرحمن / 26 . ( 6 ) . ج : عينت . ( 7 ) . ج : + را .