تسنيم المقربين ( شرح منازل السائرين خواجه عبدالله انصارى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٨

باب المعرفة

بحسن النّظر بين التّعظيم و حسن الاعتبار ،

به حسن نظر عقل و قلب در موجودات ، و مطالعهء تعلّقات انواع و افراد آن ، به اسما و صفات ، ميان رعايت تعظيم موجد و مرتّب آن و ميان حسن اعتبار ، جمع كند .

و هي معرفة العامّة التي لا ينعقد « 1 » شرائط اليقين إلّا بها .

و اين معرفت حاصل از اين مقدمات مذكورهء معرفت ، معرفت عامّهء علماى رسوم است كه از باب ظاهرند و شرائط يقين ايمانى [ به ] اين معرفت منعقد مىگردد .

و هي على ثلاثة « 2 » أركان :

و اين درجهء اول معرفت به سه ركن تمام مىشود :

أحدها : « 3 » إثبات الصفة باسمها من غير تشبيه ،

يكى از اركانى كه اين درجه بر وى مبتنى است اثبات اسما و صفات است به اسمائى كه در كتاب و سنّت وارد گشته باشد ؛ بىآنكه صفت حق را « 4 » به صفت مخلوق تشبيه كند .

اگرچه مخلوق به لفظ اسم و عبارت صفت ، مسمّا و موصوف بود

اين مقدار را تشبيه نگويند ؛ مثلا در كلام اللّه : وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ « 5 » صفت حق وارد شده ، و ساير به اسم سميع و بصير مسمّا ، و به وصف سمع و بصر موصوفند . امّا سمع حيوانات به گوش و اعتدال صوت ، « 6 » و قرب مسافت مشروط است . و همچنين بصر به چشم ، و توسّط هوا ، و مقابلهء مبصر ، و اعتدال ضوء و مسافت منوط ؛ و سمع و بصر حق از اين شرائط منزّه و مبرّا است .

و نفي التّشبيه عنها من غير تعطيل ،

و ركن دوم ، نفى تشبيه است بىآنكه تعطيل صفات از وى لازم آيد ؛ مثلا جاهل ضعيف الرأى چون بشنود كه گويند خداوند حىّ ، عالم ، قادر ، سميع ، بصير ، متكلم ، مريد ، از فوق و تحت و يمين و شمال و امام و خلف منزّه است ، كلّ نيست ، جزو نيست ،

( 1 ) . ج : ينعقد . ( 2 ) . ج : ثلاث . ( 3 ) . ج : احدهما . ( 4 ) . ج : + حق . ( 5 ) . الشورى / 11 . ( 6 ) . ج : صورت .