خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٧

توضيحات :

بحر الجواهر مراجعه شود كه به تفصيل در باره سورنجان بحث شده است .

سورنجان ، شنبليد -

Saffron

( 24 ) - بيدستر : گندبيدستر يعني كيسه غده مانندي كه در زير پوست شكم بيدستر در ما بين ريشه و دم آن حيوان و جزء خلفي رانش واقع است و اين كيسه كه زوج است در نر و ماده اين حيوان هر دو موجود مىباشد و محتوي ماده مترشحه ايست كه آن را در دفع تشنج بسيار استعمال ميكنند 000 ( ناظم الاطباء ) (

Castoreum

، آريانپور ) ، جندبادستر هم آمده است ( معين ) 0 بيدستر -

Castoreum

( 25 ) - ماهي زهره : بار گياهى سمي كه در مست كردن ماهىهاى رودخانه به كار مىبرند و در طب نيز استعمال ميگردد ( ناظم الاطباء ) ، مرگ ماهي ( معين ) ، ماهي زهره : پوست بيخ گياهى است بغايت سياه مانند جگر ماهي و آن را به عربي " سم السمك " [ سم ماهي ] و " شبكران الحوت " خوانند . اگر قدري از آن در آب ريزند ماهياني كه در آب باشند مست شوند و تمام بر روى آب آيند و معرب آن ماهي زهرج باشد ( برهان ) ، فرانسوي آن

Plantes - - a Lstex

است ( شرح اسماء العقار ) 0

( 26 ) - ثقل : گران شدن ، ظاهر شدن آبستنى زن ، سنگيني ، ثقل : امتلاء معده

Surfeiteol Stomach )

شليمر ( ثقل ،

Gravity

ثغل : در ده - تفاله ) آريانپور ) ، ثقل : كنجاره ، تفاله 000 ( معين )

( 1 / 112 )

( 27 ) - ريق 000 بقيه جان و رمق 000 و ناشتائي و خلاء معده 000 ( ناظم الاطباء ) ، ريغ : پليدي ، 000 ريغو : آنكه خود را ملوث كند ( معين ) ، ريغ ، فضله (

Liquide stool , Thin excrement

آريانپور و حييم ) 0 ريق 000 بقيه جان ، رمق ، اول چيزى در صبح شخص مىخورد و ( دهخدا از مراجع مختلف ) ، ريقو : ريخو ( ناظم الاطباء ) ، ريغو ، ريخو ، آنكه ماسكه سست دارد ( يادداشت مولف ) شخصي كه شكمش خودبخود برود آنندراج 000 ( تمام از لغتنامه دهخدا ) 0 خلاصه كلام آنكه كلمه " ريقو " مستعمل در ميان مردم از همين ماده است . مقصود از كلمه ( ريق ) شخص كم رمق و ناتوان و ريقو است .

( 28 ) - كليه يا قلوه (

Kidney )

است و ايضا قلبه ( ناظم الاطباء ) ، قلوه : كلوه ، كليه ، قلبه ( معين ) 0

( 29 ) - كمر : ميان و ميانه و وسط و منطقه 000 ( ناظم الاطباء ) ، كمرگاه : كمرگه و محلي كه كمربند يا تنك بر آن قرار گيرد . كمربست ، ميان ( معين ) (

Waist , Middle Part , Girdle , Belt

حييم و آريانپور ) 0

( 30 ) - قفا : پس گردن ، پشت گردن ( معين ) 0 قفا : ماخوذ از تازي ، پس گردن و هيره و عقب و پس 000 ( ناظم الاطباء ) (

Back , Cervix

آريانپور ) (

Nape of the Neck , Cervix

حييم ) 0

( 31 ) - سبوس : نخاله و جزء آرد شده اي از دانه‌هاى آسياكرده و كوفته و نخاله و پوسته گندم و جو آرد كرده ( معين ) (

Bran , Pollard

آريانپور ) 0 در مج 1 ) سبوسات آمده است .

( 32 ) - در نسخه اساس و نسخه " كا " ، " نظرون " آمده كه صحيح نيست بلكه نطرون صحيح مىباشد . ماده شيميائي مركب از كربنات دو سديم و آب و ناخالصيهاست ( خلاصه اي از ترجمه سر الاسرار رازي ) 0

( 33 ) - در " مر " : " ثقل " 0

( 34 ) - در مج 1 ) و در " كا " ، پس از اندام‌ها ، " سپرز " هم آمده است .

( 1 / 113 )

( 35 ) - قنطوريون ،

Greater Centaury

كه قنطوريون كبير و قنطوريون صغير

Commor ( orlesser ) .

شليمر ) 0 قنطوريون قنطاريون قنطريون 000 گل گندم 000 ( معين ) 0 قنطوريون عنبر ترنشان گل گندم

Cornflower Bachelor button Blue - bottle

- ( واژه‌نامه گياهى ) 0 ايضا به بحر الجواهر مراجعه شود .

گل گندم ، عنبر ، ترنشان ، قنطوريون -

Blue - bottle

( 36 ) - حلبه ( به صنم حاء و كسر باء )

Fenugreek

شنبليله ( شليمر ) حلبه ، نوعي از طعام كه از دانه شنبليد و خرما و ديگر دانه‌ها پزند و گياه شنبليد . حلبه : گياه شنبليد 000 ( ناظم الاطباء ) حلبه به پارسي شمبليد 000 ( تحفه حكيم مومن ) ( از دهخدا ) 0

( 37 ) - هزاراسپند : هزاراسفند در لغت اول با " با " ي فارسي و در دويم با " فا " نوعي از سداب كوهيست 000 ( برهان