خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠
باب نخستين / در تدبير هوا
جهت آنكه با غبار و دود و بخار و غير آن آميخته است و از هر چيزى اثرى پذيرد . و همچنين در هر فصلى از فصل‌هاى سال ، هوا از طبع خويش بگردد و طبع آن فصل گيرد . و بهتر آن باشد كه هر فصل به طبع خاصه خويش بود . و هرگاه كه فصل‌هاى سال از طبع خاصه خويش بگردد ، سبب بيمارى شود . و بهترين هواها ، هوائي باشد كه از بخار دريا و ديگر آبها و بخار مرغزارها و بيشه ها (
Groves )
و نبات ها و درختان چون بيد و انجير 5 و جوز ( گردو )
Walnut
و چون باليزپره 6 كه در وى كرنب 7 و باقلي و سير و جرجير 8 باشد ، و از بوي آهك و گلخن و عفونت‌ها دور بود ، و در ميان درختان به انبوه و ديوارهاي - بلند نباشد ، و از جانب شمال گشاده بود ، و در تابستان غبارآلود و در زمستان نمناك نباشد ، و حركاتش معتدل بود .
و هواي گرم ، تن را لاغر كند و روى را زرد و تشنگى آورد و دل را گرم كند و قوت‌ها ضعيف گرداند ، و در رطوبت‌ها فزونى عفونت پديد آرد ، و مردم سرد مزاج 9 را و خداوند بيمارىهاى سرد را سود دارد ، و رطوبت‌ها را تحليل كند ، و مشام 10 را بگشايد .
و هواي سرد ، اندر بيشتر حال ها ، مردم تندرست را سود دارد ، اما ماده ها را غليظ و فسرده گرداند ، بدين سبب آماس‌ها و جراحت ها كمتر بود و لكن " زكام " و " نزله " 11 بسيار افتد و مسام بسته شود و سينه درشت ) زمخت ، خشن ، (
Ruph , Puole )
گردد .
و هواي تر ، مردم لاغر را سود دارد و پوست را نرم كند و هواي خشك ، ضد اين باشد .
و هواي غليظ ، هوائي باشد كه در وى ستارگان خرد ، در شب‌هاى پديد نباشد ، و دم زدن در وى بس خوش نباشد .
و هواي نمناك ، زيان كارتر از هواي غليظ بود ، و هواي خانه ، گران تر از هواي صحرا باشد ، و هرگاه كه هوا بد شود و بخارهاي بد ، با او ، بياميزد ، آن‌وقت هواي خانه به ( بهتر ) از هواي صحرا باشد .
و هرگاه كه " و با " تولد 12 كند ،
( 1 / 23 )
بخار عود (
Aloes - wood )
آريانپور ) و عنبر (
Ambergis )
آريانپور ) و مصطكي ( قسمي سقز كندر رومي
Mastic )
و كندر (
Frankincence (
آريانپور ) و صندل
Wood Sandal )
و (
Sandal
شليمر ) و سعد ( به ضم سين سعد كوفي (
Sedge Galingape
شليمر و آريانپور ، مشك زمين ( معين ،