خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى ) — الصفحة ٦
توضيحات :
عارض ، عارضي ، اتفاق ، تصادف
Accident Event
در برابر جوهر )
Essence
آريانپور ( " ، ببايد دانست كي همچنان كه از سبب‌ها حال ها تازه گردد اندر تن مردم آن را امراض گويند ، از امراض نيز حال ها تازه گردد آن را اعراض گويند 000 ( ذخيره خوارزمشاهي ، نقل از لغت‌نامه دهخدا ) 0
( 15 ) - در اين باب‌ها به ترتيب ، مقصود و منظور توجه و دقت در برابر هوا ( مثلا پرهيز از نشستن در برابر بادها ) و توجه به حرارت و برودت فصول و محل و مسكن و انتخاب جا و نوع پوشيدن لباس ها در فصول مختلف و انتخاب غذا ( از نظر هضم و ناگواري و تازگي ) و انتخاب بهترين آب مىباشد .
( 16 ) - بحران : تغييري كه بيمار را پديد آيد 000 ( ناظم الاطباء ) ، توضيحا اضافه مىشود كه در باب بيمارى ( مرض ) به سه مرحله عمده معتقد بودند كه عبارت بود از :
الف ) مرحله ابتدائى با دوره اولي كه ابتداى مرض بود ، ب ) مرحله وسطي را كه نضج ( پختگي ) مىگفتند ، ) مرحله سوم را بحران مىگفتند كه از اين مرحله به بهبود يا مرگ بيمار منجر مىگرديد ، اين خصوص باز هم توضيح خواهيم داد ،
( 17 ) - يعني دفع بيمارى با بيمارى ديگر . در نسخه اساس ، " حكمتها " به جاي " علت‌ها " آمده كه به نظر مىرسد اشتباه بوده است .
( 18 ) - منظور وصايا و پندهاي پزشكي بقراطي است ( سوگندنامه طبي آئين پزشكي ) رك : پندنامه اهوازى يا آئين پزشكي ، انتشارات دانشگاه تهران ، شماره 0286
( 19 ) - سرخك
Measles
حصبه ( در زبان تازي ) 0 اما كلمه حصبه كه در ميان مردم رايج است ، همان " مطبقه " يا " تب تيفوئيد " است كه در خراسان به نام " دامنه " گفته مىشود .
( 20 ) - زينت : آرايش و پيرايش و بزك و پيرايه و طراز 000 ( ناظم الاطباء ) 0
( 1 / 20 )
اضافه مىگردد كه طور خلاصه ، برداشتن جوش ها و كك و مك و خال‌ها و موهاي زيادي از صورت و رنگ مو و ناخن و بلند كردن گيسو و امثال آنها مشمول زينت مىگردد .
( 21 ) - زهر : ترشحات حيوانات بر اثر گزش است مثل " زهرمار " و سم از آن نباتات است مثل " قارچ سمي " ، اما اغلب ، اين دو با هم مشتركا مىآيند و جاي يكديگر استعمال مىشوند .
Venom
و سم
Poi son 0
در فرهنگ " حييم " و " آريانپور " در ترجمه زهر و سم هر دو كلمه بالا و " "
Toxin
آمده است .
( 22 ) - " خف " به ضم خاء به معناي موزه ) چكمه ) است و چنان كه مولف در مقدمه توضيح داده اين كتاب پس از تاليف ذخيره خوارزمشاهي كه كتابي حجيم و بزرگ بود ، براي سهولت استفاده و اينكه بتوان آن را در موزه و چكمه ) براي شاهان ) گذارد و در سفر و حضر از آن استفاده كرد ، تهيه شده است . بنابراين ، گرگاني ، خفي علائي ( خف علائي يا الخفيه العلائيه ) را پس از " ذخيره " تاليف كرده كه در حقيقت مىتوان گفت و مختصري از قسمت‌هاى مختلف آن كتاب است و نه خلاصه تمام آن ، و به احتمال قوي اولين نسخه " خفي علائي " به قطع مستطيل و بياضي بوده ( لذا آن را مطول خوانده است ) تا بتوان آن را در چكمه نگاه داشت .
( 23 ) - متن كتاب از روى نسخه كتابخانه شماره 2 مجلس شوراي اسلامي تهيه گرديده و حتى الامكان رسم الخط نسخه اساس حفظ شده است .
در نسخه مج 1 ، در صفحات اول و دوم ، هفده بيت شعر در باره دستورهاي طبي آورده شده كه قطعا از كاتبي است كه به ظن قوي طبيب بوده است .