تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٨٢٧

جذبه

اصل اين باشد كه در توحيد ذات * دور بودى محتجب و اندر صفات

پس نمودت ره بتوحيد وجود * وان نبد جز موهبت اندر شهود

يافت درويشى تو را صاحب عيال * پس توانگر ساخت از مال و منال

گشتى از مال خديجه بينياز * و از غنايم بعد از آن با عز و ناز

يا كه در فقر و فنا بودت نمود * وان سواد الوجه فى الدارين بود

پس تو را داد او بذات خود بقا * وز وجود محض موهوبى غنا

پس تو اما آن يتيمان را بقهر * مىمران از خود عطا كن حق و بهر

قدرشان بشناس و كن احسان تو بيش * ياد آور از يتيمىهاى خويش

مال ايشان را مگير از بىسبب * آن چنان كه شايع است اندر عرب

يا كه ايتامند ارباب طلب * تو مكن قهر ار كه دورند از ادب

باز اما آنكه او خواهنده است * ز احتياج و فقر خود شرمنده است

هيچ از خود مىمكن محروشان * هم مخواه آزرده و مغمومشان

تو بسى خود بينوايى ديده‌اى * رنج فقر و فاقه بس بكشيده‌اى

بين چه باشد حال مسكين بيسؤال * رحم كن بر بينوا در كل حال

اى خداى بيشريك و بىنظير * تو غنيى خود تو دانى ما فقير

هر چه دادى مايه كرديم آن تلف * هيچمان نبود كنون چيزى به كف

بر فقير اين از غنى نبود عجب * گر ببخشد باز و نايد در غضب

واقفى تو ز احتياج و حال ما * كن عطا ثم العطا ثم العطا

خاصه قلب شاكر منعم شناس * ده كه در هر نعمتت گويم سپاس

كن حديث اى احمد پاكيزه دلق * نعمت پروردگارت را بخلق

تا كه گردد مهرشان افزون برب * اللهم اجعلنا من المحبين

بمحمد حبيبك صلواتك عليه * وان بعفو و مغفرت گردد سبب

سورة الشرح

[ سوره الشرح ( 94 ) : آيات 1 تا 8 ]

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ ( 1 ) وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ ( 2 ) الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ ( 3 ) وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ ( 4 )

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ( 5 ) إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ( 6 ) فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ ( 7 ) وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ ( 8 )

بنام خداوند بخشاينده مهربان

آيا گشاده نكرديم براى تو سينه ترا ( 1 )

و برداشتيم از تو بار تو را ( 2 )

كه بصداى شكست در آورده بود پشت ترا ( 3 )

و بلند گردانيديم براى تو ذكر ترا ( 4 )

پس بدرستى كه با دشوارى آسانيست ( 5 )

بدرستى كه با دشوار آسانيست ( 6 )

پس چون فارغ شدى پس رنج بكش ( 7 )

و بسوى پروردگارت پس راغب شو ( 8 )

ما بنگشاديم آيا سينه‌ات * تا نباشد منكدر آئينه‌ات

برگرفتم از تو آن بار گران * كه شكسته بود پشتت را خود آن

اندر اين معنى بود بسيار حرف * گفته‌ها باشد به قدر فهم و ظرف

گفته بعضى بود بار حزن و غم * از جفاى مشركين و طعن و ذم

گشت خود مهجور از شهر و وطن * و اهل و احبابش اسير صد محن

دشمنان از برگ و باران بيشتر * دوستانش دمبدم دلريش‌تر

عارفان گويند كز جمع وصال * بازگشتن سوى فرق و انفصال

بس گران باشد بر ارباب بصر * دل شود از چشم سوزن تنگتر

پس چو برگشت او در اين كون شهود * بود بر وى سخت بس ضبط حدود

حق مساوى كرد فرق و جمع او * تا نباشد تنگ او را قلب و خو

جذبه

آنكه بر دوشش ز هجران بود بار * سهل كرد از بهر فرقش كردگار

تو ز شهر دوست چون كردى سفر * هر دمت صد آسيا گردد بسر

چون شوى وارد به شهر و منزلت * بين ز مهجورى چسان باشد دلت

من نتانم باز گفتن زان همه * بل نگنجد در بيان آن دمدمه

هر كه عاشق بود داند چيست حال * گاه مهجورى پس از چندين وصال

اندك اندك پيل من در خواب رفت * ديد هندستان بخواب از تاب رفت

نك درد تنها نه زنجير و طناب * بين كه خواهد كرد عالم را خراب

من مگر بگرفته بودم خواب او * زانكه بودم آگه از آداب او

خواب رفت او چون كه من رفتم ز هوش * بار كفر و دين فكند آسان ز دوش

يار مشكين موى سرمست او كجاست * كز فسونى پيل مىبست او كجاست

ميكشندم هنديان با زور پيل * كه بخرطوم او نوردد بحر نيل

مىبرند از هند و سندم دور تر * تا ز فرق و جمع مانم بىخبر

اندر اين حالم به گوش آيد خروش * كاوريد اين مست مجنون را به هوش

باز گردانيد او را در مقام * كه نگرديده است تفسيرش تمام

كيست اين گوينده پيرو شاه ما * كه بود در هر قدم همراه ما

هر كجا هشتم قدم نزديك و دور * داشت آنجا پير فردا نى حضور

همچو آمد احمد شيرين نفس * سوى فرق از جمع او ادنى سپس

ديد حاضر شاه جان اندر دل است * در مقام فرق جمعش حاصل است

وحدت اندر كثرت اينست اى فقير * و اينست مخصوص وليى دستگير

مصطفى « ع » را گر نبود اين گونه حال * زيستن در دار تن بودش محال

و وضعنا عنك وزرك باشد اين * هيچ اگر دانى مقام واصلين

نام تو كرديم در عالم بلند * يا كه قدر و رتبه‌ات را ارجمند

پس بود با عسرها يسرى پديد * هم تو را يسريست با عسر شديد

هست يسرت در مدينه بعد عسر * بعد يك دشواريت صد گونه يسر