تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٧٨٢

[ سوره القلم ( 68 ) : آيات 5 تا 25 ]

هست اندر حسن خلق افزون سخن * با تو گويم بعضى از آن جمله من

گفته بعضى خلق اين باشد به چشم * كه كند خشم ار كست نايى بخشم

گفته منصور اينست كه بر نيك و بد * بنگرى از چشم حق نز چشم خود

پس دقيق است اين كلام عام نيست * هست بهر پخته بهر خام نيست

ليك ميگويد صفى شو منتقل * هست خلق ادراكت ار شد معتدل

وان ميسر نيست بهر هيچ كس * جز كه بندد دست وسواس و هوس

بستن آن هم بود دور از گمان * جز كه آيد پاى عشق اندر ميان

چون كه آمد عشق هر فكرى كه هست * دان كه از شهر حواس او بار بست

او نخواهد جز رضاى بار خويش * فارغست ار راحت و آزار خويش

پس نكرد او فعلى آن محبوب كرد * كرد محبوب ار كه كارى خوب كرد

اين لسان ديگرى بد نك سخن * گويم از قانون تفسير اى حسن

خلق نيك اين است گر دارى محل * وصف تو بر وصف حق گردد بدل

متصف چون بر صفات حق شدى * رستى از قيد خودى مطلق شدى

آن نه خلق تست ديگر خلق اوست * خلق او خود هم بزرگ و هم نكوست

آب جو وارد چو در قلزم شود * موج آن در موج دريا گم شود

تا باصل خلق باشى منتبه * بر تو چيزى زان نباشد مشتبه

[ سوره القلم ( 68 ) : آيات 5 تا 25 ]

[ سوره القلم ( 68 ) : آيات 5 تا 25 ]

فَسَتُبْصِرُ وَ يُبْصِرُونَ ( 5 ) بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ ( 6 ) إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ( 7 ) فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ ( 8 ) وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ ( 9 )

وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلاَّفٍ مَهِينٍ ( 10 ) هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ ( 11 ) مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ ( 12 ) عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِكَ زَنِيمٍ ( 13 ) أَنْ كانَ ذا مالٍ وَ بَنِينَ ( 14 )

إِذا تُتْلى عَلَيْهِ آياتُنا قالَ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ ( 15 ) سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ ( 16 ) إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ ( 17 ) وَ لا يَسْتَثْنُونَ ( 18 ) فَطافَ عَلَيْها طائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَ هُمْ نائِمُونَ ( 19 )

فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ ( 20 ) فَتَنادَوْا مُصْبِحِينَ ( 21 ) أَنِ اغْدُوا عَلى حَرْثِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صارِمِينَ ( 22 ) فَانْطَلَقُوا وَ هُمْ يَتَخافَتُونَ ( 23 ) أَنْ لا يَدْخُلَنَّهَا الْيَوْمَ عَلَيْكُمْ مِسْكِينٌ ( 24 )

وَ غَدَوْا عَلى حَرْدٍ قادِرِينَ ( 25 )

پس زود باشد كه به بينى تو و ببينند ( 5 )

بكدام يك از شما مفتونند ( 6 )

بدرستى كه پروردگار تو است او داناتر به آنكه گم شد از راهش و اوست داناتر بهدايت‌شدگان ( 7 )

پس اطاعت مكن تكذيب‌كنندگان را ( 8 )

آرزو كردند كاش نرمى كنى پس نرمى كنند ( 9 )

پس اطاعت مكن هر سوگند دروغ خورنده ( 10 )

عيب‌كننده رونده بسخن‌چينى را ( 11 )

بازدارنده از خير تعدىكننده بدكار زشت ( 12 )

جفاكار بعد از آن حرام‌زاده را ( 13 )

از اينكه هست صاحبان مال و پسران ( 14 )

چون خوانده شود بر او آيات ما گويد افسانه‌هاى پيشينيان است ( 15 )

زود باشد داغ كنمش بر خرطوم ( 16 )

بدرستى كه ما مبتلا كرديم ايشان را چنان كه مبتلا كرديم ياران باغ را هنگامى كه سوگند ياد كردند كه قطع ميكنيم آن را روزكنندگان ( 17 )

و اخراج نكنند ( 18 )

پس آيد بر آن طواف‌كننده از پروردگار خود و ايشان خفتگانند ( 19 )

پس كشت آن باغ چون باغى كه چيزى نداشت ( 20 )

پس ندا بهم كردند صبح دريافتگان ( 21 )

كه بامداد برويد برگشتتان اگر هستيد ثمركنندگان ( 22 )

پس رفتند و ايشان پنهان مشورت ميكردند ( 23 )

كه داخل نكند آن را در آن روز بر شما درمانده ( 24 )

و بامداد رفتند توانايان ( 25 )

زود پس بينى و بينند از شهود * دشمنانت تا كه اندر فتنه بود

رب تو بر گمرهان داناتر است * تا كه گمراه از رهش وز رهبر است

هم بود اعلم بر آن كو يافت راه * نيست بيرون چيزى از علم إله

پس مبر فرمان تكذيب آوران * دوست دارند از تو نرمى در عيان

تا كه ايشان با تو هم نرمى كنند * پس بدينت طعنه با نرمى زنند

هم مبر فرمان حلاف مهين * كه خورد سوگند بيش از ضعف دين

مىكند بسيار عيب مردمان * بر سخن‌چينى بود هر سو روان

باز دارنده ز خير و بخل خواه * بگذرنده از حدود و پر گناه

بس عتل يعنى بهانه‌جو بخلق * سخت رو بگشاده اشكم تنگ حلق

با وجود اين زنيم است اين عجب * نى پدر او راست پيدا نى نسب

زانكه باشد صاحب مال و ولد * چون بر او آيات ما خوانده شود

گويد از عجبى كه دارد در نهان * باشد اين افسانهء پيشينيان

زود باشد تا كنيم او را نشان * داغ بر خرطوم بنهيمش عيان

حكم قرآن عام باشد بر عبيد * گر چه دارد اختصاص اين بر وليد

مكيان را آزموديم از فراغ * بر بلاى قحط چون اصحاب باغ

وان بصنعا بد ز مردى حق‌پرست * ميوه‌اش در هر زمان كامد بدست

آن بر ايتام و مساكين عام بود * گر كه پخته ميوه‌اش يا خام بود

چون كه مرد او وارثانش سال نو * زان ندادى بر مساكين نيم جو