تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٧٤٤

[ سوره الحديد ( 57 ) : آيات 1 تا 6 ]

تسبيح گفت مر خدا را آنچه در آسمانها و زمين است و اوست عزيز حكيم ( 1 )

مر او راست پادشاهى آسمانها و زمين زنده مىكند و ميميراند و اوست بر همه چيز توانا ( 2 )

اوست اول و آخر و ظاهر و باطن و اوست به همه چيز دانا ( 3 )

اوست آنكه آفريد آسمانها و زمين را در شش روز پس مستوى شد بر عرش ميداند آنچه در شود در زمين و آنچه بر آيد از آن و آنچه فرو ميفرستد از آسمان و آنچه بالا ميرود در آن و اوست با شما هر جا باشد و خدا به آنچه ميكنيد بيناست ( 4 )

مر او راست پادشاهى آسمانها و زمين و به خدا برگردانيده مىشود امرها ( 5 )

در مىآورد شب را در روز و در مىآورد روز را در شب و اوست دانا بذات سينه‌ها ( 6 )

كرد تسبيح حق از حكم وجود * در سماوات و زمين شيئى كه بود

هست در تسبيح ذاتش هر چه هست * هستى اين ممكنات از فوق و پست

غالب و داناست او بر ما سوى * باشد او را شاهى ارض و سما

زنده گرداند بميراند مدام * قدرتش باشد بهر چيزى تمام

اولست اعنى كه پيش از ممكنات * نى كه او را اولى باشد بذات

اول اعنى كرده بر خلق ابتدا * اولى نى كايد او را انتها

اولست اعنى بذات خود قديم * آخر اعنى بعد اشيا هم مقيم

چون نماند هيچ موجودى بجا * او بماند هم بذات خود به پا

كرد ذات او تجلى در ازل * اوليت اين بود دور از خلل

واخر از بعد فناى ممكنات * ماند او باقى بذات ذو صفات

آنچه انشا زو شد اول با بهى * سوى او گردند آخر منتهى

ظاهر است اعنى بآثار و شئون * باطن است اعنى ز خلقان در كمون

ظاهر و پيداست از وجه وجود * باطن از وجه حقيقت شاه جود

هستى ار چه در حجاب اختفاست * ليك از فرط ظهور اندر خفاست

اين منافى نيست بر كن گوش ريب * پيش گفتيم اوست گردد غيب غيب

هست در غيب از حقيقت ذات او * ليك ظاهر باشد از آيات او

يا بود ظاهر بدون اقتراب * هم بود باطل بدون احتجاب

يا بود بر ظاهر اشيا بصير * وز بطون و سرّ هر شيئى خبير

يا بود ظاهر بعنوان احد * باطن از وجهى كه مىباشد صمد

ظاهرش يكتايى ايمن بر شديد * وجه صمدانيتش نايد پديد

خواهم ار بنويسم از اين چار نام * بايدم ديوان ديگر در كلام

حاصل آنكه گويد آن سلطان جود * اول و آخر منم اندر وجود

مىمكن اى بنده بر كس اعتماد * جز به من كت كار سازم در مراد

بر وجود آوردم اول از عدم * سوى من آخر تو گردى باز هم

ظاهرت را من بنيكو صورتى * آفريدم بى ز عيب و علتى

باطنت را ساختم كامل فتوح * از نشان نفس و قلب و سرّ روح

دادمت عقل و كمال و زندگى * تا تو با من چون كنى در بندگى

ذات او را اول و آخر يكى است * ظاهر و باطن مساوى بيشكى است

او بود دانا بهر چيزى كه هست * پيش علمش جمله يكسان فوق و پست

اوست آن كس كافريد ارض و سما * در شش از ايام و كرد اين اقتضا

تا كه باشد بر حدوث ممكنات * حجّت اين تدريج هست از التفات

زان سپس گرديده مستولى بعرش * كرد تدبير نظام عرش و فرش

داند ايچ آيد بارض اندر امور * چون مطر از ابر يا كنج و بذور

وانچه بيرون آيد از وى هر زمان * چون نبات و معدنيات از عيان

وانچه آن از آسمان آيد فرود * وانچه بر بالا رود در آن بزود

با شما هر جا كه باشيد اوست مع * عالم و قادر بخلق از ما وقع

هم بود بينا بر آنچه ميكنيد * خواه پنهان باشد آن يا خود پديد

اوست بر ارض و سما فرمانروا * هم بسويش بازگشت كارها

اندر آرد ليل را اندر نهار * روز را هم در شب آرد پى سپار

يا كند از روز كم زايد بشب * يا بروز افزايد ار باشد عجب

هم بود دانا بسرّ سينه‌ها * چون صور كه بينى از آئينها