تفسير قرآن صفى على شاه — الصفحة ٧٣٤

[ سوره الرحمن ( 55 ) : آيات 10 تا 25 ]

خداى بخشاينده ( 1 )

تعليم داد قرآن را ( 2 )

آفريد انسان را ( 3 )

آموزانيدش بيانرا ( 4 )

آفتاب و ماه بحسابند ( 5 )

و ستاره يا گياه و درخت سجود ميكنند ( 6 )

و آسمان بلند گرداندش و قرار داد ترازو را ( 7 )

كه تعدى مكنيد در ميزان عدالت ( 8 )

و برپا بداريد سنجيدن را بعدل و كم مكنيد ميزان را ( 9 )

نام حق مفتاح گنج رحمتست * بر ظهور خلق اصل و علت است

رحمت اول عدم را بود كرد * در دوم تكميل دين از جود كرد

آن نخستين رحمت رحمانى است * رحمت خاص رحيمى ثانى است

هست رحمن اسم رب مستعان * نزد ابداع زمين و آسمان

كرد قرآن بر نبى تعليم حق * يا باستعداد انسان در نسق

داد يعنى عقل قرآنى تمام * كرد خلقت چون كه انسان را بنام

پس بيان آموختش يعنى نهاد * در وى آن نطق مميز از رشاد

چون كه اين سوره بتعداد نعم * گشته مقصود از جناب ذو الكرم

هست در وى ذكر نعمت محتوى * از نعيم دنيوى و اخروى

سورة الرحمن ازانش ساخت نام * زانكه رحمن شد ز منعم اسم عام

فيض رحمانيتش اندر نسق * گشت جارى بر تمام ما خلق

معنى رحمانست آن كو پى بپى * رحمتش واسع بود بر كل شيئى

مظهر جامع كه انسان نام اوست * بر بيان مخصوص از اكرام اوست

وانكه در نوع بشر مخصوص بود * آمدش قرآن ز جمع خود فرود

در مقام جمع قرآن با رسول * يك حقيقت بود گر دارى قبول

از حقيقت چون به صورت زد علم * كرد قرآن را به او تسليم هم

نك شنو كاو ذكر نعمتهاى خويش * بر خلايق مىكند ز اندازه بيش

بر كدامين تا كند انكار كس * اين بيان را زان مكرر كرد پس

آدمى تا آرد آلايش به ياد * مىكند تكرار نعمتها كه داد

اول او را داد نطق اعنى تميز * گفت علمه البيان زين شد عزير

هشت چون در وى تميز نيك و بد * كرد بهرش ذكر نعمتهاى خود

گفت جارى مىشود خورشيد و ماه * با حساب اندر فلك بىاشتباه

هستشان يعنى مقرر سير و طور * نگذرند ايچ از مسير خود بدور

ذكر آن زان كرد از بهر عباد * كه بر ايشان نفع آن باشد زياد

فصلها و وقتها و ماه و سال * مىشود بشناخته زان لا محال

باشد از نفع فزونش زان يكى * روز و شب گر هوش دارى اندكى

ابتدا كرد او بذكر نيّرين * زانكه باشد اصل نعمتها به عين

هر گياه و هر شجر كاندر نمود * از زمين رويد كنند حق را سجود

آسمان را داد رفعت بر زمين * وضع ميزان كرد از عدل متين

امر كرد اعنى بعدل اندر ظهور * تا ز ميزان نگذريد اندر امور

عدل پيش آريد اندر دخل و خرج * تا نگردد زندگانى هرج و مرج

عدل و انصافست اصل اندر روش * داد عالم را بعدلش پرورش

بر اقيموا الوزن بالقسط او دگر * كرد تاكيد عدالت بر بشر

كه به پا داريد ميزان را تمام * كم ز سنجيدن نياريد از نظام

تا بوقت وضع ميزان منفعل * در قيامت كس نگردد متصل

كم دهى كم ميكنند از مايه‌ات * خشك بين گشت از چه شير دايه‌ات

اين يكى بود از هزارش كاشتلم * آرى از خارى كت آمد زير ده

تو ندانى سر آن كمتر دهى * دم فروتر ميبرى برتر جهى

ناله آرى كز چه بر دم جامه سيل * ناله كم كن زانكه كم كردى ز كيل

پس مكن ميل از ترازو يا قلم * كز حساب و اجر خلق آرى تو كم

منحصر نبود به ميزان اين قصور * هر كسى را هست شغلى از امور

قدر آن بايد كند انصاف و داد * بر خود افزود ار بخلق انصاف داد

قسط پس باشد يك از اعطاى او * ياد آرى تا ز نعمتهاى او

[ سوره الرحمن ( 55 ) : آيات 10 تا 25 ]

وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ ( 10 ) فِيها فاكِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَكْمامِ ( 11 ) وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَ الرَّيْحانُ ( 12 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 13 ) خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ ( 14 )

وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ ( 15 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 16 ) رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ ( 17 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 18 ) مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ ( 19 )

بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ ( 20 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 21 ) يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ ( 22 ) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 23 ) وَ لَهُ الْجَوارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلامِ ( 24 )

فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ( 25 )

و زمين فرو گستردش براى مردمان ( 10 )

در آنست ميوه و درخت خرماى صاحب غلافهاى خوشبو ( 11 )

و دانه صاحب برگ و رستنى خوشبوى ( 12 )

پس بكدام يك نعمتهاى پروردگارتان را تكذيب ميكنيد ( 13 )

آفريد انسان را از گل خشكيده مانند سفال پخته ( 14 )

و آفريد جن را از شعله بيدودى از آتش ( 15 )

پس بكداميك نعمتهاى پروردگارتان را تكذيب ميكنيد ( 16 )

پروردگار دو مشرق و پروردگار دو مغرب ( 17 )

پس بكدام يك نعمتها پروردگارتان را تكذيب ميكنيد ( 18 )

سر داد دو دريا را كه بهم ميرسند ( 19 )

ميانشان حايلى است كه زيادتى بهم نميكنند ( 20 )

پس بكدام يك نعمتهاى پروردگارتان را تكذيب ميكنيد ( 21 )